نهج الحقّ و کشف الصدق ت کهنسال - علامه حلی - الصفحة ٧٧ - كلام خداوند بزرگ حقيقت است

امر و نهى مستلزم اراده و كراهت است‌

هر عاقلى كه چيزى را به نحو قطعى طلب مى‌كند، به ديگرى فرمان مى‌دهد و اگر چيزى را ناپسند انگارد، از آن باز مى‌دارد. پس امر و نهى دليل خواستن (اراده) يا نخواستن (كراهت) است.

اشاعره در اين مطلب از خرد رو گردانيده‌اند و گفته‌اند خداوند پيوسته به چيزى كه نمى‌خواهد فرمان مى‌دهد، حتّى به امرى كه نزد او ناپسند است امر مى‌كند و از آنچه زشت نمى‌داند، باز مى‌دارد حتّى از چيزى كه مراد و مورد خواست اوست، نهى مى‌كند[١]. هر خردمندى كسى را كه اين گونه عمل كند ابله و نادان مى‌داند- دور باد اين نسبت از خداوند بزرگ-

كلام خداوند بزرگ حقيقت است‌

اين حكم كه سخن خدا راست است و دروغ بر او روا نيست، تنها با قواعد اهل عدل (معتزله و شيعه) كه انجام زشتيها را به سبب حكمت بر خداوند محال مى‌دانند، سازگار است و با نظام اشعرى به دو دليل همراهى ندارد: نخست اين كه ايشان همه زشتيها را به خداوند نسبت مى‌دهند و برآنند كه زشتيها و خوبيها به دست او انجام مى‌گيرد و جز خدا مؤثرى در وجود نيست. كسى كه انواع شرك، ستم و گناهان بشرى را مرتكب مى‌شود چگونه دروغ گفتن برايش محال است و چگونه مى‌توان راستگويى او را اثبات كرد؟

[١]. همان گونه كه فضل. بيان داشته است. نيز بنگريد به شرح عقايد تفتازانى ص ٨٧ و الملل و النحل، ج ١، ص ٩٦.