نهج الحقّ و کشف الصدق ت کهنسال - علامه حلی - الصفحة ٥١٩ - فصل هشتم وديعه و توابع آن

ابو حنيفه دادن آب و علف را واجب نمى‌داند[١] ولى پروردگار فرموده است:

«خداوند به شما فرمان مى‌دهد كه امانتها را به صاحبانشان بازگردانيد.» و رسول خدا فرمود: «هر دست ضامن چيزى است كه ستانده است تا آن را ادا كند.»[٢] ٣- اگر پذيرنده امانت، مال خود را بگونه‌اى با امانت درآميزد كه از هم تميز نيابند، ضامن است.

مالك مى‌گويد: اگر امانت را با مال كم‌بهاتر از آن بياميزد ضامن است اما اگر اموال همانند باشند ضامن نيست‌[٣]. مالك با نصوصى كه بيانگر ضمان با تعدى و تصرف در مال غير است، مخالفت ورزيده و شخص مذكور در مسأله فوق، قطعا، متجاوز و متعدى است.

٢- اگر درهمها و دينارهاى امانت را خرج كند سپس عوض آنها را باز گرداند همچنان ضامن است.

ابو حنيفه او را ضامن نمى‌داند[٤] ولى نصوص بيانگر ضمان و قاعده استصحاب با رأى ابو حنيفه موافقت ندارند.

٥- هر گاه در وديعه تعدى و تصرف كند، آن را از حالت محفوظ بودن امانت خارج سازد و از آن بهره‌مند گردد و سپس آن را به حالت امانت باز گرداند، ضامن است. حكم عاريه مضمونه نيز با فرض تعدى، همين است. ابو حنيفه او را ضامن نمى‌داند[٥] و خطاى او گفته شد.

٦- زيان رسانيدن به الاغ و مركب قاضى مانند صدمه زدن به الاغ هيزم شكن است.

[١]. الهدايه، ج ٣، ص ١٣٤ و توضيح فضل.

[٢]. تفسير كبير، ج ١٠، ص ١٤٠ و الهدايه، ج ٤، ص ١٠.

[٣]. الفقه على المذاهب، ج ٣، ص ٢٥٥، ٢٥٨ و الهدايه، ج ٣، ص ١٥٨.

[٤]. همان.

[٥]. الهدايه، ج ٣، ص ١٥٨، ١٦٠، ١٦٣ و بداية المجتهد، ج ٢، ص ٢٦٥.