نهج الحقّ و کشف الصدق ت کهنسال - علامه حلی - الصفحة ٣٠٧ - ج عيبها و خطاهايى كه جمهور از عثمان نقل كردهاند

از زيد بن ارقم پرسيدند: چرا عثمان را كافر مى‌دانيد؟ گفت به سه دليل، مال (مسلمانان) را ميان توانگران به گردش در آورد، ياران مهاجر پيامبر را به منزله كسانى كه با خدا و رسول مى‌جنگند قرار داد و به غير كتاب خدا رفتار كرد[١].

حذيفه مى‌گفت: به حمد خدا در عثمان هيچ ترديدى ندارم اما در باره كشنده او مردّدم كه آيا هنگام كشتن عثمان، خود كافر بود يا مؤمنى بود كه نيت خويش را ويژه او ساخته بود و در نهايت ايمان، عثمان را به قتل رساند[٢].

(اين سوء رفتار با عمّار) در حالى بود كه پيامبر فرموده بود: «عمّار پوست ميان چشم و بينى است»[٣] و نيز فرمود: «ايشان را با عمّار چه كار؟ آنها را به سوى بهشت فرا مى‌خواند و به دوزخش دعوت مى‌كنند»[٤] و «هر كه با عمّار دشمنى ورزد با خداوند خصومت كرده و هر كس عمّار را به خشم آورد حق را خشمگين ساخته است‌[٥].

چه گناهى از عمّار سر زده بود؟ چه سخن درشتى گفته بود كه سزاوار اين مجازات بود؟ عثمان يا بايد از گناهى كه عمّار به سبب آن بر او اعتراض كرده بود دست مى‌كشيد و يا با پوزش و عذر، شبهه عمّار را دفع مى‌كرد.

٩. عثمان ابو ذر را- با پيشينه نيكويى كه در اسلام داشت- مضروب ساخت و به ربذه تبعيد كرد. قاضى القضات پاسخ گفته كه شايد ابو ذر به ميل خود ربذه را برگزيده بود.

سيد مرتضى در ابطال سخن قاضى بيان كرده كه اخبار متواتر خلاف اين مطلب را نشان مى‌دهد زيرا مشهور آن است كه عثمان ابتدا او را به شام تبعيد كرد و چون‌

[١]. شرح نهج البلاغه، ج ١، ص ٢٣٩.

[٢]. شرح نهج البلاغه، ج ١، ص ٢٣٩.

[٣]. سيره ابن هشام، ج ٢، ص ١١٥، شرح نهج البلاغه، ج ١، ص ٢٣٩.

[٤]. العقد الفريد، ج ٢، ص ٢٨٩، شرح نهج البلاغه، ج ١، ص ٢٣٩.

[٥]. اسد الغابه، ج ٤، ص ٤٤، الاصابه، ج ٢، ص ٥١٢ و در حاشيه آن الاستيعاب، ج ٢، ص ٤٧٩.