نهج الحقّ و کشف الصدق ت کهنسال - علامه حلی - الصفحة ٣٠٣ - ج عيبها و خطاهايى كه جمهور از عثمان نقل كردهاند

دينار داد[١].

قاضى القضات پاسخ داده كه شايد اين عطيه‌ها از مال خود عثمان بوده است.

سيد مرتضى اعتراض كرده كه منقول خلاف اين مطلب را نشان مى‌دهد. واقدى روايت كرده كه عثمان گفت: «ابو بكر و عمر از اين مال به خويشاوندان خود مى‌بخشيد و من نيز به ارحام و نزديكان خود مى‌بخشم.»[٢] واقدى روايت كرده كه ابو موسى اشعرى مال فراوانى از بصره نزد عثمان فرستاد و عثمان آن را ميان فرزندان و خاندانش در صحاف تقسيم كرد[٣].

همچنين واقدى روايت كرده كه شترانى از بصره را نزد عثمان فرستادند و او آنها را به حارث ابن حكم بن عاص بخشيد[٤]. نيز حكم بن العاص را مسئول صدقات قضاعه كرد و مبلغ صدقات به سيصد هزار رسيد و عثمان آن مبلغ را به حكم بن العاص بخشيد[٥]. مردم در برابر صد هزار دينارى كه عثمان به سعيد بن العاص داد زبان به اعتراض گشودند[٦].

٤. او براى خويش منطقه ويژه و قرق برگزيد و مردم را باز داشت، با آنكه پيامبر مسلمانان را در آب و چراگاه برابر داشته بود[٧].

[١]. الملل و النحل، ج ١، ص ٢٦، شرح نهج البلاغه ابن ابى الحديد، ج ١، ص ٢٣٣، معارف ابن قتيبه ص ٨٤، تاريخ الكامل، ج ٣، ص ٤٦.

[٢]. شرح نهج البلاغه، ج ١، ص ٢٣٣، طبقات ابن سعد، ج ٢، ص ٤٤،( طبع ليدن)، انساب الاشراف بلاذرى، ج ٥، ص ٢٥، و تاريخ الخميس، ج ٢، ص ٢٦٢.

[٣]. شرح نهج البلاغه، ج ١، ص ٢٣٤، السيره الحلبيه، ج ٢، ص ٧٨ و تاريخ الخميس، ج ٢، ص ٢٦٧.

[٤]. شرح نهج البلاغه، ج ١، ص ٦٧ و ٢٣٦، السيره الحلبيه، ج ٢، ص ٧٨، معارف ابن قتيبه، ص ٨٤، الانساب بلاذرى، ج ٥، ص ٢٨، العقد الفريد، ج ٢، ص ٢٦١.

[٥]. شرح نهج البلاغه، ج ١، ص ٢٢٤، اليعقوبى، ج ٢، ص ١٥٨، المعارف، ص ٨٤، الانساب، ج ٥، ص ٢٨.

[٦]. واقدى اين مطلب را روايت كرده است، همان گونه كه در شرح نهج البلاغه، ج ١، ص ٢٢٤، طبقات ابن سعد( طبع ليدن) ج ٤، ص ٢١، تاريخ ابن عساكر، ج ٤، ص ١٣٥.

[٧]. السيره الحلبيه، ج ٢، ص ٧٨، تاريخ الخميس، ج ٢، ص ٢٦٢، شرح نهج البلاغه، ج ١، ص ١٣٥، از واقدى. و تاريخ الخلفاء، ص ١٦٤.

پيامبر فرمود:« مسلمين در سه چيز شريكند: چراگاه، آب و آتش» و« سه چيز را نمى‌توان ملك خاص قرار داد و مردم را از آن منع كرد: آب، چراگاه و آتش» و« بازداشتن از اين مواهب جز براى خدا و پيامبر مجاز نيست.» بنگريد به: صحيح البخارى، ج ٣، ص ١٤١، سنن ابو داود، ج ٢، ص ١٠١، ابن ماجه، ج ٢، ص ٩٤، كتاب الام شافعى، ج ٣، ص ٢٠٧، التاج الجامع للاصول، ج ٢، ص ٢٣٧، شيخ منصور على ناصف در شرح حديث مى‌گويد: كلاء چراگاه حيوانات علفخوار است ... منع كردن مردم از آن، حرام است زيرا خدا آن را براى بهره بردن مردم، آفريده است، پس هر كس خلق را باز دارد، با خداوند در فرمانش، پيكار كرده است.