«براى خدا است فرمان در پيش و در دنبال» يعنى اختيار با او است در اينكه پس اندازد آنچه را پيش داشته و پيش اندازد آنچه را دنبال مقرر كرده است از نظر گفتار تا روزى كه قضاء حتمى گردد براى نزول نصرت بر مسلمانان و مؤمنان و اينست آنچه خدا عز و جل فرموده است و امروز است كه شاد ميشوند مؤمنان بنصرت خداوند (نصرت ميكند هر كه را خواهد) يعنى روزى كه فرمان نصرت حتمى گردد.

شرح-

از مجلسى ره- قوله تعالى‌ الم غُلِبَتِ الرُّومُ فِي أَدْنَى الْأَرْضِ‌ بيضاوى گفته يعنى زمين عرب زيرا زمين معهود ميان آن‌ها همان بوده يا مقصود اينست كه نزديكترين سرزمين روميها نسبت بعرب‌ وَ هُمْ مِنْ بَعْدِ غَلَبِهِمْ‌ مصدر اضافه بمفعول شده يعنى پس از مغلوب شدن آنان بزودى غالب شوند «در ضمن مدت أند سال».

روايت شده كه فارس با روم نبرد كردند در اذرعات و بصرى و گفته شده است در جزيره (نواحى موصل) كه نزديكترين زمين‌هاى روم است بفارس و فارسيان بر روميان غلبه كردند و اين خبر بمكه رسيد مشركان شاد شدند و بمسلمانان سرزنش كردند و گفتند شما و ترسايان اهل كتابيد و ما و فارسيان امى و بى‌كتاب و برادران ما بر برادران شما پيروز شدند و ما هم بر شما غالب ميشويم و اين آيه نازل شد و ابو بكر گفت خدا چشم شما را روشن نكند بخدا كه روم بر فارس پس از أند سال پيروز گردد ابى بن خلف به او گفت دروغ گفتى بيا با هم شرط ببنديم تا مدت معلومى ابو- بكر با او شرط بست سر ده شتر در مدت سه سال و اين شرط و قرار خود را با ابى بن خلف برسول خدا (ص) گزارش داد.

رسول خدا (ص) به او فرمود بضع از سه تا نه است تو با ابى وارد مذاكره بشو و بر شرط بندى بيفزا و مدت را تمديد كن و قرار داد دومى ميان آن‌ها بسته شد سر صد شتر در مدت نه سال ولى ابى از زخمى كه رسول خدا (ص) در روز جنگ احد به او زد مرد و سپس روم بفارس پيروز شد در روز حديبيه و ابو بكر شرط بندى را كه صد شتر بود از ورثه ابى دريافت كرد و نزد رسول خدا (ص) آورد و آن حضرت فرمود تا آن را صدقه داد.

و اين آيه از دلائل نبوتست زيرا اخبار صحيح از غيب است و قرائت شده غلبت بفتح و سيغلبون بضم و مقصود اينست كه روم بر روستاى شام غلبه كردند و بزودى مسلمانان بر آن‌ها غلبه كنند و مغلوب مسلمانان شوند و در سال نهم نزول آيه بود كه مسلمانان با روميان جنگيدند و برخى بلاد آن‌ها را فتح كردند و بنا بر اين غلب مصدر بفاعل اضافه شده است.

و لِلَّهِ الْأَمْرُ مِنْ قَبْلُ وَ مِنْ بَعْدُ- يعنى كارها با خدا است پيش از اينكه روميان غالب باشند يعنى هنگام مغلوبيت آنان و پس از مغلوبيت آنان و آن هنگاميست كه غالب باشند ..

«و يومئذ» روزى كه غلبه كنند روم شاد ميشوند مؤمنان به اينكه يارى كرده است‌