كوثر فقه - محمدى خراسانى، على - الصفحة ٣٧٨ - بررسى صور مختلف اكراه

نقش انواع محذوريت‌ها در تحقق اكراه‌

مسألة ٢: لو أكرهه على أحد الأمرين: إمّا بيع داره، أو عمل آخر، فباع داره، فإن كان في العمل الآخر محذور ديني أو دنيوى يتحرّز منه، وقع البيع مكرهاً عليه، وإلا وقع مختاراً.

ترجمه: اگر او را به يكى از دو چيز مجبور كند: يا فروش خانه‌اش و يا كار ديگر، و او [هم‌] خانه‌اش را بفروشد، اگر در آن كار محذور دينى يا دنيوى باشد كه از آن اجتناب نموده است، بيع به‌طور اكراه واقع شده است، وگرنه به‌طور اختيار بوده است.

شرح: اكراه بر يك كار حرام يا غير حرام و به‌خصوص اكراه بر معامله- اعم از عقود و ايقاعات- و بالاخص اكراه بر بيع، صور فراوانى دارد كه از زواياى گوناگون شايسته تأمل و بررسى است. مهم‌ترين اين صور در مسأله دوم و سوم بيع مكره در تحرير الوسيله‌ تبيين شده است. در اين‌جا به ترتيب منطقى به صور مزبور اشاره مى‌شود:

بررسى صور مختلف اكراه‌

صورت اوّل: شخص، مكره شده است بر بيع مال معين يا انجام كار معين.

براى مكره در مقام عمل چهار فرض مطرح است:

الف) يا خصوص عمل مورد اكراه را انجام مى‌دهد؛ مثلًا متاع معين را مى‌فروشد. حكم اين فرض روشن است و مصداق اكمل مباحثى كه تاكنون در بيع اكراهى بررسى شد همين فرض است؛ يقيناً بيع او اكراهى است و بدون رضاى لاحق باطل است.

ب) يا عمل ديگرى غير از متعلق اكراه را انجام مى‌دهد؛ مثلًا متاع ديگرى را مى‌فروشد. اين معامله قطعاً اكراهى نيست و منعقد شده است؛ زيرا آنچه متعلق اكراه بوده انجام نشده است و آنچه انجام شده است مورد اكراه نبوده تا منعقد نشود.

ج) يا بر عمل اكراهى، عمل ديگرى را افزوده است؛ مثلًا بر بيع كتاب، مكره بوده‌