كوثر فقه - محمدى خراسانى، على - الصفحة ٨١ - نظريه امام خمينى(قدس سره)

٢. سيره عقلا. سيره عقلا در هدايايى كه براى يكديگر مى‌فرستند و در قراردادهايى كه امضا مى‌كنند بر اين است كه موالات را معتبر نمى‌دانند؛ زيرا گاهى هديه‌كننده هدايايى را براى كسى ارسال مى‌كند كه هنگام ارسال، ايجاب هبه، محقق شده است، ولى قبول آن پس از رسيدن به مقصد و تحويل به طرف و قبول و رضايت اومحقق مى‌شود و چه‌بسا يك سال طول بكشد تا به‌دست وى برسد. اين سيره در منظر معصوم (ع) بوده و در عين حال ردعى محقق نشده است و چه‌بسا تأييد نيز شده‌است.

در داستان ماريه قبطيه همين‌طور است و پادشاه حبشه پس از اسلام آوردن، هدايايى از جمله ماريه را براى پيامبر (ص) به مدينه فرستاد و مدت‌ها، بعد حضرت قبول كرد. و هيچ اعتراضى نكرد و نفرمود كه موالات ندارد و معتبر نيست؛ بنابراين، چنين سيره‌اى حجت و معتبر است. پس موالات معتبر نيست اگرچه احتياط مستحب در مراعات آن است.

نظريه امام خمينى (قدس سره)

امام راحل در كتاب البيع‌ به صراحت، اعتبار موالات را در مطلق عقود نپذيرفته‌اند. ولى در عين حال در متن‌ تحرير الوسيله‌ مثل مشهور و شيخ اعظم، فتوا به اعتبار موالات داده‌اند. البته حضرت امام در ضمن تفسير موالات به عدم فصل طويل بين ايجاب و قبول، يك قيدى آورده است كه: «بما يخرجهما عن عنوان العقد والمعاقده». اين قيد كاملًا موافق است با آنچه در كتاب البيع‌ فرموده است. ايشان مى‌فرمايد: آنچه مهم است وجود ربط ميان ايجاب و قبول است تا عقد و معاقده (قرار داد) صدق كند و خارج از اين عنوان نشود، بنابراين تا زمانى كه ايجاب بايع، نسياً منسياً نشده و با قرارِ خود باقى است، الحاق قبول بلامانع است حتى اگر دو روز فاصله شود، با اين‌كه به قول امام‌