روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢٧١ - ترجمه
وَ إِنْ كٰانُوا مِنْ قَبْلِ أَنْ يُنَزَّلَ عَلَيْهِمْ مِنْ قَبْلِهِ لَمُبْلِسِينَ ،و اختلاف اقوال در ابلس [١]برفت.
فَانْظُرْ إِلىٰ آثٰارِ رَحْمَتِ اللّٰهِ ،كوفيان و شاميان«آثار»خواندند [٢]به جمع،و دگر قرّاء«اثر»خواندند [٣]بر واحد،جز عاصم كه راويان از او خلاف كردند:يك راوى بر جمع روايت كرد و يك راوى بر واحد.
و مراد به«رحمت»اين جا باران است بلا خلاف.حقتعالى بر سبيل تنبيه تو را [٤]گفت:بنده در آثار رحمت من نگر [٥]،يعنى در آثار باران كه خداى تعالى چه [٦]خير در او نهاده است،و چه منافع به او متّصل است! كَيْفَ يُحْيِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهٰا ،و چگونه خداى [٧]زمين مرده را به او زنده مىكند!آنگه به اين تذكير تنبيه كرد بر احياء مردگان [٨]،گفت: إِنَّ ذٰلِكَ لَمُحْيِ الْمَوْتىٰ ،هم آن خداى است كه مردگان را به قيامت زنده خواهد كردن،يعنى آن خداى كه قادر است بر اين احياء، قادر است برآن احياء،بل همۀ احياء بر [٩]همه چيز كه در مقدور او صحيح باشد برآن قادر است.
وَ لَئِنْ أَرْسَلْنٰا رِيحاً ،[٢١٩-پ]آنگه گفت [١٠]:اگر چنان باشد كه ما بادى فرستيم [١١]سرد،و آن نبات و زرع را كه به آن باران رويانيده و پرورانيده [١٢]باشيم خشك كنيم يا بادى سموم [١٣]كه آن [١٤]را خشك گرداند و زرد تا ايشان زرد بينند آن را. لَظَلُّوا مِنْ بَعْدِهِ يَكْفُرُونَ ،كافر شوند و [١٥]اين نعمت را شكر نكنند،و اكنون هم [١٦]كفران كنند و شكر نعمت من نمىكنند.
[١] .آج،لب:آيتين،مش:ابليس.
[٣] .آب،آز:خواندهاند.
[٤] [٢] .همۀ نسخه بدلها بجز كا«تو را»:ندارد.
[٥] .آج،لب:نگرد.
[٦] .اساس:چى/چه.
[٧] .آل:ندارد،ديگر نسخه بدلها+تعالى.
[٨] .آل:ندارد،ديگر نسخه بدلها:موتى.
[٩] .آط،آب،آز:بل بر.
[١٠] .آل و كا:ندارد،ديگر نسخه بدلها+كه.
[١١] .آل:ندارد،ديگر نسخه بدلها:بفرستيم.
[١٢] .مش:روياننده و پروراننده،آب،آز:و بر او و پرورانيده،كا:برويانيد.
[١٣] .مش:بادى با سموم.
[١٤] .آج،لب:باد سموم كه اگر آن.
[١٥] .همۀ نسخه بدلها بجز كا:ندارد.
[١٦] .آل:ندارد،ديگر نسخه بدلها:همه.