و گفتند [١]:درختان بارداركننده [٢]،اين بر قرائت آن‌كس بود كه به«نون»خواند،و آن‌كه به«با»خواند معنى آن است:مبشّرات،بشارت‌دهنده. بَيْنَ يَدَيْ رَحْمَتِهِ ،در پيش رحمت او يعنى باران،براى آن‌كه بيشتر احوال [٣]كه باران آيد [٤]پيش او باد بود [٥]. أَ إِلٰهٌ مَعَ اللّٰهِ تَعٰالَى اللّٰهُ ،با خداى خداى ديگر هست؟يعنى نيست.متعالى است او از آنچه شما به او شرك مى‌آرى و با او انباز مى‌گيرى.

أَمَّنْ يَبْدَؤُا الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ ،يا كيست كه ابتداى خلق آفريند،آنگه اعادت كند؟در اين ميان محذوفى هست،و آن آن است كه:يبدأ الخلق ثم يفنيه ثم يعيده، خلق بيافريند اوّل،آنگه با فنا برد،آنگه اعادت كند،چه افنا [٦]نكرده [٧]اعادت نشايد كردن،و آنچه خداى تعالى اعادت كند بر دو ضرب است:

يكى آن است كه بقا بر او روا باشد،چون اجسام و الوان.و بعضى را بقا بر او روا نباشد چون علم و ارادت و جز آن.آنچه آن را بقا باشد،چون اعادت كنند آن را عين آن اعادت كنند،و آنچه آن را بقا نباشد اعادت عين درست نبود،اعادت مثل آن كند. وَ مَنْ يَرْزُقُكُمْ مِنَ السَّمٰاءِ وَ الْأَرْضِ ،و كيست كه شما را روزى دهد از آسمان و زمين؟از آسمان به باران و از زمين به نبات. أَ إِلٰهٌ مَعَ اللّٰهِ ،با خداى خداى [٨]هست كه اين مى‌كند؟يعنى نيست. قُلْ هٰاتُوا بُرْهٰانَكُمْ ،بگو بيارى حجّت خود اگر راست مى‌گويى كه حجّتى دارى.

قُلْ لاٰ يَعْلَمُ مَنْ فِي السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ الْغَيْبَ إِلاَّ اللّٰهُ ،آنگه رسول را -عليه السّلام-گفت:بگو اى محمّد كه هيچ‌كس از آنان كه در آسمان و زمين‌اند غيب ندانند مگر خداى-عزّ و جلّ.و اين استثناى منقطع باشد براى آن‌كه خداى تعالى نه در آسمان است و نه در زمين.و معنى«الّا»،لكن باشد،يا اين كلامى

[١] .آب،آز:گفته‌اند.

[٢] .كا:بارور كند.

[٣] .كا:اوقات.

[٤] .آل:آمد،كا:خواهد باريد.

[٥] .كا:اول بادى برآيد.

[٦] .كا:بافنا.

[٧] .كا:نابرده.

[٨] .آب،آز:خدايى.