لِكَيْ لاٰ يَكُونَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ حَرَجٌ فِي أَزْوٰاجِ أَدْعِيٰائِهِمْ إِذٰا قَضَوْا مِنْهُنَّ وَطَراً ،تا بر مؤمنان حرجى و تنگيى نباشد در زنان پسرى‌كردگانشان [١]چون قضاى شهوت كرده باشند از ايشان،و با ايشان دخول كرده،مراد رفع حرج است و نسخ عادت و سنّت جاهليّت در اين باب. وَ كٰانَ أَمْرُ اللّٰهِ مَفْعُولاً ،و كار خداى [٢]كردنى باشد با فرمان خداى،و اين لفظ محتمل است امر فعل را،و امر قول را.اگر بر فعل حمل كنند، معنى آن باشد كه:«ما حمّ [٣]و قدّر واقع»،خداى چون خواهد كه بباشد [٤]،از آن چاره نبود،و كس منع نتواند كردن.و چون به معنى قول باشد،معنى آن بود كه:فرمان خداى كردنى بود،و نشايد تا در آن خلل كنند.

مسروق گفت از عائشه كه:اگر رسول-عليه السّلام-چيزى از وحى پنهان بازخواستى كردن،اين آيت [٥]پنهان باز كردى.

گفتند:زينب به اين آيت بر زنان رسول فخر كردى،گفتى:انا اكرمكنّ وليّا و سفيرا،من از شما گراميترم به ولى و سفير،كه شما را پدران و خويشان شما دادند به رسول،و مرا خداى داد،في قوله: زَوَّجْنٰاكَهٰا .

محمّد بن عبد اللّه بن جحش روايت كرد،گفت:عائشه و زينب يك روز مفاخرت كردند.عائشه گفت:من آنم كه عذر من از آسمان فرود آمد.زينب گفت:

من آنم كه نكاح من از آسمان فرود آمد،و شبى گفت:مرا بر تو اى رسول اللّه ناز است به سه چيز:يكى آن‌كه جدّ من و جدّ تو يكى است،و دگر آن‌كه مرا خداى به تو داد،سه‌ام [٦]آن‌كه سفير [٧]جبريل بود.

قوله: مٰا كٰانَ عَلَى النَّبِيِّ مِنْ حَرَجٍ فِيمٰا فَرَضَ اللّٰهُ ،گفت:بر پيغامبر حرجى و

[١] .آط،آب،آج،لب،مش:پسرخوانده‌شان،كا:پسر خواندگان.

[٢] .آط،آب،آج،لب،مش+تعالى چون.

[٣] .آط،آب،آج،لب،مش:حتم.

[٤] .آج،لب:نباشد،مش:باشد.

[٥] .مش:آيتها.

[٦] .آط،آب،آج،لب،مش:سيم،كا:سيوم.

[٧] .كا:سبير.