روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٣٨ - ترجمه

هزار مرد-فتوى كنى مرا در اين كار و مشورت كنى كه من هيچ كار نبرم تا شما حاضر نباشى.

و از شرط مصلحت و نگاهداشت مملكت يكى مشورت است،براى اين فرمود خداى تعالى: وَ شٰاوِرْهُمْ فِي الْأَمْرِ [١]... ،و رسول-عليه السّلام-گفت:

ما شقى عبد قطّ بمشورة و لا سعد باستغناء رأى ،و همچنين گفت:

ما خاب من استخار و لا ندم من استشار.

ايشان جواب دادند: نَحْنُ أُولُوا قُوَّةٍ وَ أُولُوا بَأْسٍ شَدِيدٍ ،ما خداوندان قوّتيم و خداوندان شجاعتيم و مردان كارزاريم. وَ الْأَمْرُ إِلَيْكِ، فرمان تو راست،ما را فرمانى نيست،بنگر تا چه فرمايى.

چون بلقيس سخن ايشان بشنيد گفت:رأى شما حرب [٢]است،و براى اين شجاعت عرض مى‌كنى،رأى من جز اين است،و آن آن است كه شما دانى كه پادشاهان چون در شهرى شوند آن شهر به قهر و غلبه تباه كنند،و عزيزان شهر را ذليل كنند-تا به اين جا حكايت قول بلقيس است.

آنگه حق‌تعالى به كلام خود بر صدق او گواهى داد،گفت: وَ كَذٰلِكَ يَفْعَلُونَ، همچنين كنند.و در معنى اين آيت استاد أبو القاسم حبيبى [٣]بيتى چند روايت كرد،و هى:

انّ الملوك بلاء حيث ما حلوا [٤] فلا يكن لك في اكنافهم ظل
ما ذا تؤمّل من قوم اذا غضبوا جاروا عليكم و ان ارضيتهم [٥]ملّوا
و ان مدحتهم [٦]خالوك تخدعهم و استثقلوك كما يستثقل الكل
فاستغن بالله عن ابوابهم ابدا ان الوقوف على ابوابهم ذل
و يكى از عصرش [٧]گويد:

اذا كنت متخذا صنعة فإيّاك و الشركاء الوجوها
أ لم تسمع اللّه ان الملوك اذا دخلوا قرية افسدوها