روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ١٥٩ - ترجمه
... [١]،و قال محمود الورّاق-شعر:
توكّل على الرّحمن في كلّ حاجة
أردت فانّ اللّه يقضي و يقدر
متى ما يرد ذو العرش أمرا بعبده
يصبه و ما للعبد ما يتخيّر
و قد يهلك الانسان من وجه أمنه
و ينجو بحمد اللّه من حيث يحذر
و قال آخر-[شعر]: [٢]
العبد ذو ضجر و الرّبّ ذو قدر
و الدّهر ذو دول و الرّزق مقسوم
و الخير اجمع فيما اختار خالقنا
و فى اختيار سواه اللّوم و الشّؤم
بنگر كه حقتعالى در اين آيت چگونه بيان كرد:خلق را [٣]و اختيار به خود حوالت كرد.
آنگه خلق را [٤]از خلق [٥]نفى نكرد [٦]،چه خلق جز او را هست [٧]في قوله: فَتَبٰارَكَ اللّٰهُ أَحْسَنُ الْخٰالِقِينَ [٨]،و في قوله: وَ إِذْ تَخْلُقُ مِنَ الطِّينِ [٩]... ،امّا اختيار از خلقان نفى كرد بقوله: مٰا كٰانَ لَهُمُ الْخِيَرَةُ .تو هر دو به عكس آن كردى كه او گفت،آنجا كه گفت:خلق به من است و به ديگران هم هست،گفتى:لا خالق الّا اللّه.و آنجا كه اختيار از تو نفى كرد،در اختيار آويختى و بر اختيار او اختيار كردى تا از هر دو وجه بر طرف نقيض حاصل باشى،اقلب و قد اصبت،برگردان تا مصيب باشى.
سُبْحٰانَ اللّٰهِ وَ تَعٰالىٰ عَمّٰا يُشْرِكُونَ ،منزّه است خداى و متعالى ازآنكه با او شرك آرند.
وَ رَبُّكَ يَعْلَمُ مٰا تُكِنُّ صُدُورُهُمْ وَ مٰا يُعْلِنُونَ ،گفت:خداى تو داند آنچه پنهان كند دلهاى ايشان و آنچه آشكارا كنند،يعنى سرّ و علانيه به نزديك علم او يكسان است.
وَ هُوَ اللّٰهُ لاٰ إِلٰهَ إِلاّٰ هُوَ ،و او آن خداى است كه بهجز او خداى نيست.حمد و
[١] .سورۀ احزاب(٣٣)آيۀ ٣٦.
[٢] .اساس:ندارد،از آب،افزوده شد.
[٣] .همۀ نسخه بدلها:ندارد.
[٤] .همۀ نسخه بدلها:ندارد.
[٥] .همۀ نسخه بدلها:خود.
[٦] .آج،لب،آل،كا:كرد.
[٧] .همۀ نسخه بدلها:نيست.
[٨] .سوره مؤمنون(٢٣)آيۀ ١٤.
[٩] .سورۀ مائده(٥)آيۀ ١١٠.