و حسابرسى دقيق اعمال و عواقب شوم طغيان و گناه، مردم را به مطالعه حالات پيشينيان و از جمله وضع فرعون و فرعونيان دعوت مى‌كند.
نخست مى‌فرمايد: «آيا آنها روى زمين سير نكردند تا ببينند عاقبت كسانى كه پيش از آنان بودند چگونه بود»؟! «أَ وَ لَمْ‌يَسِيرُوا فِى الْأَرْضِ فَيَنْظُرُوا كَيْفَ كانَ عاقِبَةُ الَّذِينَ كانُوا مِنْ قَبْلِهِمْ».
اين تاريخ مدون نيست كه در اصالت و صحت آن ترديد شود، اين تاريخ زنده‌اى است كه با زبان بى‌زبانى فرياد مى‌كشد، ويرانه‌هاى قصرهاى تبهكاران، شهرهاى بلاديده سركشان، استخوان‌هاى پوسيده خفتگان در دل خاك، و كاخهاى مدفون شده در زمين، جمله‌هاى كوبنده‌اى هستند كه تاريخ واقعى را بى كم و كاست شرح مى‌دهند!
سپس مى‌افزايد: «آنها كسانى بودند كه در قوت و قدرت و به وجود آوردن آثار مهمى در زمين، از اينها نيرومندتر بودند» «كانُوا هُمْ أَشَدَّ مِنْهُمْ قُوَّةً وَ آثاراً فِى الْأَرْضِ».
آنچنان حكومت قوى، و لشكريان عظيم، و تمدن مادى درخشان، داشتند كه زندگى مشركان «مكّه» در برابر آنها، بازيچه‌اى بيش نيست!
تعبير به «أَشَدَّ مِنْهُمْ قُوَّةً»، هم قدرت سياسى و نظامى آنها را بازگو مى‌كند و هم قدرت اقتصادى، و احياناً قدرت علمى را.
تعبير به «آثاراً فِى الأَرْضِ»، ممكن است اشاره به پيشرفت عظيم كشاورزى آنها باشد، همان گونه كه در آيه ٩ سوره «روم» آمده: أَ وَ لَمْ‌يَسِيْرُوا فِى الْارْضِ فَيَنْظُرُوا كَيْفَ كانَ عاقِبَةُ الَّذِيْنَ مِنْ قَبْلِهِمْ كانُوا أَشَدَّ مِنْهُمْ قُوَّةً وَ أَثارُوا الْارْضَ وَ عَمَرُوها أَكْثَرَ مِمَّا عَمَرُوها: «آيا در زمين سير نكردند، تا ببينند عاقبت كسانى كه قبل از آنها بودند چه شد؟ آنها بسيار نيرومندتر بودند، و زمين را (براى