تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣١٢
پذيرفتهاند، مانند «شافعى» و «مالك» و بعضى دوم را ترجيح دادهاند مانند «ابو حنيفه» و «احمد حنبل»، اما به عقيده علماى اماميه بر اساس رواياتى كه از اهل بيت عليهم السلام وارد شده، محل سجده همان جمله «تَعْبُدُونَ» است.
توجه به اين نكته نيز لازم است كه آنچه واجب است اصل سجده مىباشد، اما ذكر آن مستحب است، در روايتى مىخوانيم، كه در سجده، اين ذكر را بگويد:
«لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ حَقّاً حَقّاً، لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ إِيْماناً وَ تَصْدِيقاً، لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ عُبُودِيَّةً وَ رِقّاً سَجَدْتُ لَكَ يا رَبِّ تَعَبُّداً وَ رِقّاً، لامُسْتَنْكِفاً وَ لامُسْتَكْبِراً بَلْ أَنَا عَبْدٌ ذَلِيْلٌ خائِفٌ مُسْتَجِيْرٌ». «١»
***
بار ديگر به آيات توحيد كه زمينهساز مسأله معاد است، باز مىگردد، و اگر قبلًا سخن از خورشيد و ماه و آيات سماوى بود، در اينجا سخن از آيات ارضى و زمينى است.
مىفرمايد: «از آيات او، اين است كه زمين را خاشع و خاضع و خشك و بىحركت مىيابى، اما هنگامى كه قطرههاى حياتبخش آب باران را بر آن مىفرستيم، به جنبش در مىآيد، و افزايش مىيابد و نمو مىكند» «وَ مِنْ آياتِهِ أَنَّكَ تَرَى الأَرْضَ خاشِعَةً فَإِذا أَنْزَلْنا عَلَيْهَا الْماءَ اهْتَزَّتْ وَ رَبَتْ».
زمين خشك و مرده و بىحركت، كجا؟ و اين همه آثارِ حيات و جلوههاى گوناگون آن، كجا؟ كدام قدرت است كه با نزولِ چند قطره باران، از خاك مرده، اين همه حركت و جنبش و حيات، مىآفريند؟ اين يكى از نشانههاى علم و قدرتِ بى پايان پروردگار، و علائم وجود ذىجود او است.