عملى را انجام نمى‌دهيد مگر اين كه ما گواه بر شما هستيم هنگامى كه وارد آن مى‌شويد». «١»
البته همين گواهى، براى همه چيز و همه كس كافى است، ولى لطف خداوند و مقام عدالت او ايجاب كرده كه گواهان ديگرى نيز معين فرموده است.
٢- پيامبران و اوصياء
قرآن مى‌گويد: فَكَيْفَ إِذا جِئْنا مِنْ كُلِّ أُمَّةً بِشَهِيدٍ وَ جِئْنا بِكَ عَلى‌ هؤُلاءِ شَهِيْداً: «چگونه خواهد بود آن روز كه از هر امتى گواهى مى‌آوريم، و تو را گواه بر آنها قرار مى‌دهيم». «٢»
در حديثى در ذيل همين آيه در كتاب «كافى» از امام صادق عليه السلام مى‌خوانيم:
نَزِلَتْ فِي أُمَّةِ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه و آله خاصَّةًمُحَمَّدٍ ٩ خاصَّةً، ١٣، فِي كُلِّ قَرْنٍ مِنْهُمْ إِمامٌ مِنَّا، شاهِدٌ عَلَيْهِمْ، وَ مُحَمَّدٌ صلى الله عليه و آله شاهِدٌ عَلَيْنا: «اين، درباره امت محمّد صلى الله عليه و آله نازل شده كه در هر قرنى براى آنها امامى از ما خواهد بود گواه بر آنان، و محمّد صلى الله عليه و آله گواه بر همه ما است». «٣»
٣- زبان و دست و پا و چشم و گوش نيز گواهى مى‌دهند
قرآن مى‌گويد: يَومَ تَشْهَدُ عَلَيْهِمْ أَلْسِنَتُهُمْ وَ أَيْدِيِهِمْ وَ أَرْجُلُهُمْ بِما كانُوا يَعْمَلُونَ: «در آن روز، زبان‌ها و دست‌ها و پاهايشان بر ضد آنها نسبت به اعمالى كه مرتكب شدند گواهى مى‌دهد». «٤»
از آيات مورد بحث نيز استفاده مى‌شود كه چشم و گوش در زمره گواهانند، و از پاره‌اى از روايات بر مى‌آيد كه، همه اعضاى تن به نوبه خود اعمالى را كه انجام داده‌اند گواهى مى‌دهند. «٥»