را، در درجه اول متوجه خود او مى‌داند.
لذا در حديثى از امام على بن موسى الرضا عليه السلام مى‌خوانيم: كه يكى از يارانش سؤال كرد: هَلْ يَجْبُرُ (اللَّهُ) عِبادَهُ عَلَى الْمَعاصِي: «آيا خداوند، بندگان را بر گناه مجبور مى‌كند»؟ فَقالَ: لا، بَلْ يُخَيِّرُهُمْ وَ يُمْهِلُهُمْ حَتّى‌ يَتُوبُوا: «فرمود:
نه، بلكه آنها را آزاد مى‌گذارد، و مهلت مى‌دهد، تا از گناه خويش توبه كنند».
مجدداً سؤال كرد: هَلْ كَلَّفَ عِبادَهُ ما لايُطِيْقُونَ؟: «آيا بندگان خود را تكليف ما لايطاق مى‌كند»؟
امام عليه السلام فرمود: كَيْفَ يَفْعَلُ ذلِكَ وَ هُوَ يَقُولُ: وَ ما رَبُّكَ بِظَلَّامٍ لِلْعَبِيدِ: «چگونه چنين كارى را مى‌كند در حالى كه خودش فرموده: پروردگار تو، به بندگان ظلم و ستم روا نمى‌دارد»؟
سپس امام عليه السلام افزود: پدرم موسى بن جعفر عليه السلام، از پدرش جعفر بن محمّد عليه السلام، چنين نقل فرمود: مَنْ زَعَمَ أَنَّ اللَّهَ يَجْبُرُ عِبادَهُ عَلَى الْمَعاصِي أَو يُكَلِّفُهُمْ ما لايُطِيْقُونَ فَلاتَأْكُلُوا ذَبِيْحَتَهُ، وَ لاتَقْبَلُوا شَهادَتَهُ، وَ لاتُصَلُّوا وَرائَهُ، وَ لاتُعْطُوهُ مِنَ الزَّكاةِ شَيْئاً: «كسى كه گمان كند خداوند، بندگان را مجبور بر گناه مى‌كند، يا تكليف ما لايطاق مى‌نمايد، از گوشت حيوانى كه او ذبح مى‌كند نخوريد، شهادتش را نپذيريد، پشت سرش نماز نخوانيد و از زكات نيز چيزى به او ندهيد»! (خلاصه، احكام اسلام را بر او جارى نكنيد). «١»
حديث فوق ضمناً اشاره‌اى است به اين نكته ظريف، كه «مكتب جبر» سر از «تكليف به ما لايطاق» در مى‌آورد، چرا كه اگر انسان از يكسو، مجبور به گناه باشد، و از سوى ديگر او را از آن نهى كنند، مصداق روشن «تكليف به ما