تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٥٢٨
٣- از روايات ديگرى استفاده مىشود پيامبر صلى الله عليه و آله با يك توفيق الهى (و شهود باطنى) «جبرئيل» را به خوبى تشخيص مىداد، چنان كه در حديثى از امام صادق عليه السلام آمده است كه: ما عَلِمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه و آله أَنَّ جَبْرَئِيْلَ مِنْ قِبَلِ اللَّهِ إِلَّا بِالتَّوْفِيْقِ: «پيامبر صلى الله عليه و آله نمىدانست، جبرئيل از طرف خدا است مگر از طريق توفيق الهى». «١»
٤- در حديث ديگرى كه از «ابن عباس» نقل شده، تفسيرى براى مسأله مدهوش شدن پيامبر صلى الله عليه و آله به هنگام نزول وحى ديده مىشود كه قابل توجه است:
او مىگويد: كانَ النَّبِىُّ إِذا نَزَلَ عَلَيْهِ الْوَحْىُ وَجَدَ مِنْهُ أَلَماً شَدِيْداً وَ يَتَصَدَّعُ رَأْسُهُ، وَ يَجِدُ ثِقْلًا (وَ ذلِكَ) قَوْلُهُ إِنَّا سَنُلْقِي عَلَيْكَ قَوْلًا ثَقِيْلًا، وَ سَمِعْتُ أَنَّهُ نَزَلَ جَبْرَئِيْلُ عَلى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه و آله سِتِّيْنَ أَلْفَ مَرَّهٍ: «هنگامى كه وحى به پيامبر صلى الله عليه و آله نازل مىشد، احساس درد شديدى مىكرد و سر مباركش درد شديدى مىگرفت، و در خود سنگينى فوقالعاده مىيافت، و اين همان است كه قرآن مىگويد: ما به زودى بر تو گفتار سنگينى القاء مىكنيم، (سپس مىافزايد:) من شنيدهام كه جبرئيل ٦٠ هزار بار بر رسول خدا صلى الله عليه و آله نازل شد»!. «٢»
***