تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٥٠٠
بارها قرآن مجيد از تقاضاى بازگشت كافران و ظالمان سخن گفته، كه گاه، در آستانه مرگ است، مانند آنچه در آيه ٩٩ و ١٠٠ سوره «مؤمنون» آمده: حَتَّى إِذا جاءَ أَحَدَهُمُ الْمَوْتُ قالَ رَبِّ ارْجِعُونِ لَعَلِّي أَعْمَلُ صالِحاً فِيما تَرَكْتُ: «زمانى كه مرگ يكى از آنان فرا رسد، مىگويد: پروردگارا! مرا بازگردانيد، شايد در آنچه ترك كردم و كوتاهى نمودم، عمل صالحى انجام دهم».
و گاه در قيامت است، در آن هنگامى كه در كنار دوزخ قرار مىگيرند، مانند:
وَ لَوْ تَرى إِذْ وُقِفُوا عَلَى النَّارِ فَقالُوا يا لَيْتَنا نُرَدُّ وَ لانُكَذِّبَ بِآياتِ رَبِّنا وَ نَكُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ: «اگر حال آنها را ببينى هنگامى كه در برابر آتش ايستادهاند و مىگويند: اى كاش! به دنيا باز مىگشتيم، و آيات پروردگارمان را تكذيب نمىكرديم، و از مؤمنان بوديم». «١»
ولى، اين تقاضا به هر صورت باشد، با پاسخ منفى روبرو خواهد شد، چرا كه بازگشت امكانپذير نيست، و اين يك سنت غير قابل تغيير الهى است، همان گونه كه انسان از پيرى به جوانى، و از جوانى به كودكى، و از كودكى به عالم جنين باز نمىگردد، سير قهقرائى از عالم برزخ و آخرت به دنيا نيز، امكانپذير نيست.
آيه بعد سومين مجازات اين گروه را چنين بيان مىكند: «در آن روز، آنها را مىبينى كه بر آتش عرضه مىشوند، در حالى كه از شدت مذلت خاشعند، و زير چشمى و مخفيانه به آن نگاه مىكنند» «وَ تَراهُمْ يُعْرَضُونَ عَلَيْها خاشِعِينَ مِنَ الذُّلِّ يَنْظُرُونَ مِنْ طَرْفٍ خَفِيٍّ». «٢»