جالب اين كه از روزنه باريكى كه، فاضلاب چشم محسوب مى‌شود، آبى كه از غده‌هاى اشكى مى‌جوشد، سرازير بينى مى‌شود و آن را مرطوب نگه مى‌دارد، اگر يك روز اين روزنه بسيار ظريف و باريك بسته شود- چنان كه در بعضى از بيماران مى‌بينيم- دائماً سيلابى از آب چشم، بر صورت جارى است و منظره زننده و وضع مزاحمى دارد.
و اگر تناسب چشمه‌هاى اشك، با كشش اين روزنه‌ها، نيز به هم خورد باز همين موضوع تكرار مى‌شود.
در مورد غده‌هاى بزاقى دهان نيز، مسأله همين است كمبود آن، زبان و دهان و گلو را خشك، و فزونى آن مزاحم سخن گفتن، و موجب جريان آب از دهان به خارج است.
تركيب آب چشم، كه طعم شورى دارد، چنان است كه بافت‌هاى ظريف چشم را كاملًا حفظ مى‌كند، و به هنگام نشستن گرد و غبار و اشياء ديگر بر چشم، به طور خودكار فوران مى‌يابد، و موجود مزاحم را به بيرون پرتاب مى‌كند.
اما تركيب آب دهان، طعم ديگرى ندارد، تا طعم غذاها حفظ شود و املاحى در آن وجود دارد كه عامل بسيار مؤثرى براى هضم غذا است.
اگر در جنبه‌هاى فيزيكى و شيميائى، اين دو چشمه جوشان، و نظام دقيق و حساب شده و ظرافت‌ها و منافع و بركات آن بينديشيم، يقين خواهيم كرد كه، نمى‌تواند عامل تصادف كور و كر، به وجود آورنده آن باشد، مطالعه همين يك آيه انفسى به ظاهر كوچك، كافى است كه براى ما تبيين كند: او حق است «سَنُرِيهِمْ آياتِنا فِى الْآفاقِ وَ فِي أَنْفُسِهِمْ حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّهُ الْحَقُّ».
امام صادق عليه السلام در حديث معروف «توحيد مفضل» كه پر است از ذكر آيات آفاقى و انفسى پروردگار، در اشاره كوتاه و پر معنى به اين مطلب مى‌فرمايد: أَىْ