تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٣١
قابل توجه اين كه اولًا، تعبير به «آل فرعون» مىكند كه اشاره به خاندان و اطرافيان و اصحاب گمراه او است، جائى كه آنها گرفتار چنين سرنوشتى شوند، تكليف خود «فرعون» روشن است.
ثانياً: مىگويد: آنها صبح و شام بر آتش عرضه مىشوند، اما در قيامت آنها را وارد اشدّ عذاب مىكند، اين به خوبى دلالت دارد كه، عذاب اول، عذاب برزخى است كه بعد از اين دنيا و قبل از قيام قيامت است و كيفيت آن عرضه و نزديكى به آتش دوزخ است، عرضهاى كه هم روح و جان را به لرزه در مىآورد و هم جسم را تحت تأثير قرار مىدهد.
ثالثاً: تعبير به «غدو» و «عشى» (صبح و شام)، يا اشاره به دوام اين عذاب است، چنان كه مىگوئيم فلان كس، صبح و شام مزاحم ما است، يعنى همواره و هميشه، و يا اشاره به انقطاع عذاب برزخى است كه تنها در مواقع صبح و شام كه مواقع قدرتنمائى فراعنه، و عيش و نوش آنها بوده، به آن گرفتار مىشوند.
از تعبير «غدو» و «عشى» (صبح و شام) نيز نبايد تعجب كرد، كه مگر در عالم برزخ، چنين امورى هست؟ زيرا از آيات قرآن استفاده مىشود كه حتى در قيامت نيز صبح و شام وجود دارد، چنان كه در آيه ٦٢ سوره «مريم» مىخوانيم: وَ لَهُمْ رِزْقُهُمْ فِيْها بُكْرَةً وَ عَشِيّاً: «براى آنها (بهشتيان) صبح و شام روزى مخصوصى است».
اين منافات با دائمى بودن نعمتهاى بهشتى ندارد، چنان كه در آيه ٣٥ سوره «رعد» آمده است: «أُكُلُها دائِمٌ وَ ظِلُّها» زيرا ممكن است در عين دوام نعمت، روزىها و الطاف مخصوصى در اين دو وقت نصيب بهشتيان گردد.
***