برپاست و صدها كيلومتر ادامه دارد، منطبق بدانند، ولى روشن است: ديوار چين نه از آهن و مس ساخته شده، و نه در يك تنگه باريك كوهستانى است، بلكه، ديوارى است كه از مصالح معمولى بنا گرديده، و همان گونه كه گفتيم: صدها كيلو متر طول آن است، و الآن هم موجود است.
بعضى ديگر اصرار دارند: اين همان «سدّ مأرب» در سرزمين «يمن» مى‌باشد در حالى كه سدّ مأرب گر چه در يك تنگه كوهستانى بنا شده، ولى براى جلوگيرى از سيلاب و به منظور ذخيره آب بوده، و ساختمانش از آهن و مس نيست.
ولى طبق گواهى دانشمندان- همان گونه كه در بالا نيز اشاره كرديم- در سرزمين «قفقاز» ميان درياى خزر و درياى سياه، سلسله كوه‌هائى است همچون يك ديوار كه شمال را از جنوب جدا مى‌كند، تنها تنگه‌اى كه در ميان اين كوه‌هاى ديوار مانند وجود دارد تنگه «داريال» معروف است، و در همانجا تاكنون ديوار آهنين باستانى به چشم مى‌خورد، و به همين جهت، بسيارى معتقدند: سدّ ذو القرنين همين سدّ است.
جالب اين كه: در آن نزديكى نهرى است به نام «سائرس» كه به معنى «كوروش» است (يونانيان كوروش را سائرس مى‌ناميدند).
در آثار باستانى ارمنى از اين ديوار، به نام «بهاگ گورائى» ياد شده و معنى اين كلمه «تنگه كوروش» يا «معبر كوروش» است، و اين سند، نشان مى‌دهد:
بانى اين سدّ او بوده است. «١»
***