تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٥٨
رشتههاى آبيارى، تغذيه و ساير مشخصات بسيار پيچيده برگها در اين كتابها، بحثها كردهاند.
بر اين اساس هر برگى، شب و روز نغمه توحيد سرمىدهد و آواز رساى تسبيحش را در درون باغ و جنگل، بر فراز كوهها، در خميدگى درهها پخش مىكند، اما بىخبران چيزى از آن نمىفهمند، خاموشش مىشمارند و زبان بسته!
اين معنى نيز، براى تسبيح و حمد عمومى موجودات، كاملًا قابل درك است و هر دو تفسير مىتواند درست باشد.
***
پاسخ به يك سؤال
ولى در اينجا يك سؤال باقى مىماند و آن اين كه: اگر منظور از تسبيح و حمد حكايت نظام آفرينش از پاكى و عظمت و قدرت خدا است، و «صفات سلبيه» و «ثبوتيه» او را شرح مىدهد، پس چرا قرآن مىگويد: شما حمد و تسبيح آنها را نمىفهميد؟ اگر بعضى نفهمند حداقل دانشمندان كه مىفهمند.
اين سؤال دو پاسخ دارد:
نخست اين كه: روى سخن با اكثريت مردم نادان و مخصوصاً مشركان است و دانشمندان با ايمان كه در اقليت قرار دارند، از اين عموم، مستثنا هستند كه هر عامى استثنائى دارد.
ديگر اين كه: آنچه ما از اسرار اين عالم مىدانيم در برابر آنچه نمىدانيم همانند قطرهاى است در برابر دريا، و ذره كاهى است در مقابل يك كوه عظيم، كه اگر درست بينديشيم، حتى نام علم و دانش نمىتوان بر آن گذاشت.
تا بدانجا رسيد دانش من كه بدانستمى كه نادانم!
بنابراين، در واقع ما تسبيح و حمد اين موجودات را هر چند دانشمند باشيم نمىشنويم؛ چرا كه آنچه را مىشنويم تنها يك كلمه است از يك كتاب بزرگ.
روى اين حساب، مىتوان به صورت يك حكم عمومى خطاب به همه جهانيان، گفت: شما تسبيح و حمد موجودات عالم هستى را كه به زبان حال دارند، درك نمىكنيد، زيرا آنچه درك مىكنيد، به قدرى ناچيز است كه به حساب نمىآيد.
سوم اين كه: بعضى از مفسران نيز احتمال دادهاند: حمد و تسبيح عمومى موجودات در اينجا تركيبى از زبان «حال» و «قال» يا به تعبير ديگر «تسبيح تكوينى» و «تشريعى» باشد، چرا كه بسيارى از انسانها و همه فرشتگان از روى درك و شعور حمد و ثناى او مىگويند، و همگى ذرات موجودات نيز با زبان حالشان از عظمت و بزرگى خالق بحث مىكنند.
گر چه اين دو نوع حمد و تسبيح با هم متفاوت است، ولى در قدر جامع يعنى مفهوم وسيع كلمه حمد و تسبيح، مشترك مىباشند.
***
گوشهاى از روايات اهل بيت
در رواياتى كه از پيامبر صلى الله عليه و آله و ائمه اهل بيت عليهم السلام رسيده، تعبيرات جالبى در اين زمينه ديده مىشود، از جمله:
يكى از ياران امام صادق عليه السلام مىگويد: از تفسير آيه «وَ إِنْ مِنْ شَيْءٍ إِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ» سؤال كردم.
امام عليه السلام فرمود: كُلُّ شَىْءٍ يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ وَ إِنَّا لَنَرى أَنْ يَنْقَضَّ الْجِدارُ وَ هُوَ تَسْبِيْحُها:
«آرى هر چيز تسبيح و حمد خدا مىگويد، حتى هنگامى كه ديوار مىشكافد