نهفته است آگاه نسازد، در آخرت اعمى و گمراه‌تر است». «١»
و نيز در روايات متعددى اين آيه، به كسى تفسير شده است كه: استطاعت بر «حج» دارد ولى تا پايان عمر انجام نمى‌دهد. «٢»
بدون شك، اين يكى از مصاديق اين آيه است، نه تمام آن، و شايد ذكر اين مصداق، به خاطر آن باشد كه با شركت در مراسم حج، و مشاهده آن كنگره عظيم اسلامى، اسرار عبادى و سياسى كه در آن نهفته است، چشم انسان بينا مى‌شود و حقايق بسيارى به او مى‌آموزد.
در بعضى ديگر از روايات، «بدترين نابينائى، نابينائى دل شمرده شده».
(شَرُّ الْعَمى‌ عَمَى الْقَلبِ). «٣»
به هر حال، همان گونه كه بارها گفته‌ايم، عالم قيامت بازتابى از اين عالم، و اعتقادات و اعمال ما در اين جهان است، به همين دليل، در آيات ١٢٤ تا ١٢٦ سوره «طه» مى‌خوانيم: وَ مَنْ أَعْرَضَ عَنْ ذِكْرِي فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنْكاً وَ نَحْشُرُهُ يَوْمَ الْقِيامَةِ أَعْمى‌* قالَ رَبِّ لِمَ حَشَرْتَنِي أَعْمى‌ وَ قَدْ كُنْتُ بَصِيراً* قالَ كَذلِكَ أَتَتْكَ آياتُنا فَنَسِيتَها وَ كَذلِكَ الْيَوْمَ تُنْسى‌:
«كسى كه از ذكر ما روى گردان شود، زندگى سخت و دردناكى خواهد داشت، روز قيامت نابينا محشور مى‌شود، عرض مى‌كند: پروردگارا چرا مرا اعمى محشور كردى، در حالى كه قبلًا بينا بودم؟!
مى‌فرمايد: اين گونه كه آيات ما به سراغ تو آمد، و تو چشم از آن فرو بستى و به فراموشى سپردى، امروز هم به فراموشى سپرده خواهى شد»!
***