تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٩٧
نخست، كتاب واحدى است كه براى حساب اعمال همگان گذارده مىشود، و در واقع همه اعمال اولين و آخرين در آن ثبت است، همان گونه كه در آيات فوق خوانديم: «وَ وُضِعَ الْكِتابُ» كه ظاهر آن اين است كتاب واحدى براى حساب همه انسانها قرار داده مىشود.
دوم كتابى است كه هر امتى دارد، يعنى اعمال يك امت در آن درج است همان گونه كه در سوره «جاثيه» آيه ٢٨ آمده است: كُلُّ أُمَّةٍ تُدْعى إِلى كِتابِها: «هر امتى به كتاب و نامه اعمالش خوانده مىشود».
سوم كتابى است كه براى هر انسانى جداگانه وجود دارد، آن چنان كه در سوره «اسراء» آيه ١٣ مىخوانيم: وَ كُلَّ إِنسانٍ أَلْزَمْناهُ طائِرَهُ فِي عُنُقِهِ وَ نُخْرِجُ لَهُ يَوْمَ الْقِيامَةِ كِتاباً ...: «هر انسانى مسئوليت اعمالش را به گردن خودش افكندهايم، و براى او در روز قيامت، كتاب و نامه عملى بيرون مىآوريم». «١»
بديهى است هيچ گونه منافاتى در ميان اين آيات نيست؛ چرا كه هيچ مانعى ندارد اعمال آدمى در كتب مختلف، ثبت گردد، همان گونه كه در برنامههاى دنيا امروز نيز، نظير آن را مىبينيم، كه براى سازماندهى دقيق به تشكيلات يك كشور، براى هر واحد، نظام و حساب و سپس آن واحدها در واحدهاى بزرگتر، حساب جديدى پيدا مىكنند.