«تَرَكْنا بَعْضَهُمْ يَوْمَئِذٍ يَمُوجُ فِى بَعْضٍ» مى‌فرمايد: منظور روز قيامت است. «١»
ممكن است چنين تصور شود: اين روايت با آنچه ما در بالا در تفسير آيه آورديم، منافات دارد؛ زيرا ما آن را به مرحله فناء دنيا تفسير نموديم (همان گونه كه ظاهر آيات قبل و بعد آن است).
اما توجه به يك نكته، اين اشكال را بر طرف مى‌سازد و آن اين كه گاهى روز قيامت به معنى وسيع كلمه به كار مى‌رود كه: مقدمات آن را نيز شامل مى‌شود و مى‌دانيم: يكى از مقدمات آن، فناى ضربتى دنيا است.
***
سپس، به شرح حال كافران مى‌پردازد، هم عاقبت اعمالشان و هم صفاتى را كه موجب آن سرنوشت مى‌گردد، بيان مى‌دارد و چنين مى‌گويد: «ما جهنم را در آن روز، به كافران عرضه مى‌داريم» «وَ عَرَضْنا جَهَنَّمَ يَوْمَئِذٍ لِلْكافِرِينَ عَرْضاً».
جهنم با عذاب‌هاى رنگارنگش و مجازات‌هاى مختلف دردناكش، در برابر آنها كاملًا ظاهر و آشكار مى‌شود كه: همين مشاهده و ظهورش در برابر آنان، خود عذابى است دردناك و جانكاه، چه رسد به اين كه گرفتار آن شوند.
***
كافران كيانند؟ و چرا گرفتار چنان سرنوشت مى‌شوند؟ در يك جمله كوتاه آنها را چنين معرفى مى‌كند: «همانان كه چشم‌هايشان در پرده بود، و نتوانستند چهره حق را ببينند و به ياد من بيفتند» «الَّذِينَ كانَتْ أَعْيُنُهُمْ فِي غِطاءٍ عَنْ ذِكْرِي».
«و همانها كه گوش داشتند اما قدرت شنوائى نداشتند» «وَ كانُوا لايَسْتَطِيعُونَ سَمْعاً».
در حقيقت، آنها مهمترين وسيله حق‌جوئى و درك واقعيات و آنچه عامل