شد ديده نمى‌شود).
با اين حال، نمى‌توان انكار كرد: عنوان «بعث» (برانگيختن)، هميشه در مورد پيامبران و مؤمنان به كار نرفته، بلكه، در غير آنها نيز در قرآن استعمال شده، مانند آنچه در داستان «هابيل» و «قابيل» مى‌خوانيم: فَبَعَثَ اللَّهُ غُراباً يَبْحَثُ فِي الأَرْضِ: «خداوند كلاغى را برانگيخت كه زمين را جستجو مى‌كرد». «١»
و در مورد عذاب‌هاى زمينى و آسمانى، اين كلمه به كار رفته است: «قُلْ هُوَ الْقادِرُ عَلى‌ أَنْ يَبْعَثَ عَلَيْكُمْ عَذاباً مِنْ فَوْقِكُمْ أَوْ مِنْ تَحْتِ أَرْجُلِكُمْ». «٢»
و نيز كلمه «عباد» و يا «عبد» در افرادى كه مورد مذمّت‌اند احياناً به كار رفته است، از جمله به كار رفتن اين كلمه در مورد گنهكاران در آيه ٥٨ «فرقان»: «وَ كَفى‌ بِهِ بِذُنُوبِ عِبادِهِ خَبِيراً» و در آيه ٢٧ سوره «شورى‌» در مورد طغيانگران:
«وَ لَوْ بَسَطَ اللَّهُ الرِّزْقَ لِعِبادِهِ لَبَغَوْا فِي الأَرْضِ» و در مورد خطاكاران و منحرفان از اصل توحيد در آيه ١١٨ سوره «مائده» مى‌خوانيم: «إِنْ تُعَذِّبْهُمْ فَإِنَّهُمْ عِبادُكَ».
ولى، با همه اوصاف، نمى‌توان انكار كرد: اگر قرينه قاطعى قائم نشود ظاهر آيات مورد بحث در بدو نظر، آن است كه: جمعيت انتقام‌گيرنده مردمى باايمانند.
به هر حال، آيات فوق، اجمالًا به ما مى‌گويد: بنى اسرائيل دو بار سخت به فساد دست زدند و استكبار ورزيدند، و خدا از آنها انتقام سختى گرفت، و هدف از بيان اين موضوع، درس عبرتى براى آنها و ما و همه انسان‌ها است تا بدانيم ستمگرى‌ها و فسادانگيزى‌ها در پيشگاه خدا بدون مجازات نمى‌ماند، هنگامى كه قدرت يافتيم حوادث دردناكى را كه در آينده در انتظار ما است را فراموش نكنيم و از تواريخ گذشتگان اين درس را بياموزيم.
***