دريا، صحرا، و فراز هوا.
***
٢- گراميداشت انسان از سوى خداوند
در اين كه: خداوند انسان را به چه چيز گرامى داشته؟ كه در آيه فوق به طور سربسته مى‌گويد: ما انسان را گرامى داشتيم! در ميان مفسران گفتگو است:
بعضى، اين اكرام را به خاطر اعطاى قوّه عقل و نطق و استعدادهاى مختلف و آزادى اراده مى‌دانند.
بعضى، اندام موزون و قامت راست.
بعضى، موهبت انگشتان، كه با آن مى‌تواند كارهاى بسيار ظريف و دقيق انجام دهد و همچنين قدرت بر نوشتن دارد.
بعضى، به اين كه: انسان- تقريباً- تنها موجودى است كه: مى‌تواند غذاى خود را با دست بخورد.
بعضى، به خاطر سلطه او بر تمام موجودات روى زمين.
و بعضى، به خاطر شناخت خدا و قدرت بر اطاعت فرمان او مى‌دانند.
ولى، روشن است: اين مواهب در انسان جمع است، و هيچ گونه تضادّى با هم ندارند، بنابراين، گراميداشت خدا نسبت به اين مخلوق بزرگ، با همه اين مواهب و غير اين مواهب است.
خلاصه اين كه: انسان امتيازات فراوانى بر مخلوقات ديگر دارد كه هر يك از ديگرى جالب‌تر و والاتر است.
و روح انسان، علاوه بر امتيازات جسمى، مجموعه‌اى است از استعدادهاى عالى و توانائى بسيار، براى پيمودن مسير تكامل به طور نامحدود.
***