نهج الحقّ و کشف الصدق ت کهنسال - علامه حلی - الصفحة ٥٢٣ - فصل هشتم وديعه و توابع آن

حكم ابو حنيفه رخ تافتن از عقل و نقل است. خداوند مى‌فرمايد: «اموال يك ديگر را به ناحق مخوريد.» و پيامبر فرمود: «دست ضامن چيزى است كه ستانده است تا آن را ادا كند.» و «مال مرد مسلمان جز به رضايت خاطر او حلال نمى‌شود.»[١] ١٣- اگر شخصى چوبى را غصب كند و بر آن بنائى بسازد بايد آن چوب را به مالكش باز گرداند گرچه به ويرانى سرائى كه بر آن ديوار بنا كرده بيانجامد.

ابو حنيفه مى‌پندارد كه اگر ساختمان را تنها روى چوب ساخته است بايد چوب را باز گرداند اما اگر بنا، در جانبى از چوب ساخته شده و باز گرداندن چوب جز به ويرانى بنا ممكن نيست، برگرداندن آن الزامى نخواهد بود[٢].

پيامبر فرمود: «هيچ كس نبايد كالاى برادرش را به جد يا هزل بستاند و هر كه چنين كرد بايد آن را باز گرداند.»[٣] ١٤- اگر كسى جانورى را باز كند يا قفس پرنده‌اى را بگشايد و آنها بگريزند ضامن است ولى ابو حنيفه او را ضامن نمى‌داند[٤].

عقل حكم مى‌كند كه آن شخص ضامن باشد زيرا گريختن حيوانات به سبب او بود. پس او متعدى و متجاوز است و خداوند مى‌فرمايد: «هر كس بر شما تعدى كند به همان اندازه تعدى‌اش بر او تعدى كنيد.»

[١]. تفسير كبير، ج ١٠، ص ٢٣٢.

[٢]. الهدايه، ج ٤، ص ١٣.

[٣]. منتخب كنز العمال، ج ٤، ص ٩٠، روايت را از ابو داود، احمد و ابن ماجه آورده است.

[٤]. بداية المجتهد، ج ٢، ص ٢٦٥ و ٢٧١.