نهج الحقّ و کشف الصدق ت کهنسال - علامه حلی - الصفحة ٤١٨ - بحث پنجم تخصيص

بحث پنجم: تخصيص‌

اماميه و موافقان ايشان و گروهى، اعتقاد دارند كه در استثناء واجب نيست افراد باقيمانده بيشتر از افراد اخراج شده باشند. گروهى از اهل سنت با اين قول مخالفند[١] و سخن ايشان نادرست است زيرا خداوند مى‌فرمايد: «تو را بر بندگان من تسلطى نيست مگر بر آن گمراهانى كه تو را پيروى كنند.»[٢] سپس در جاى ديگر مى‌فرمايد: «به عزت تو سوگند كه همگان را گمراه كنم، مگر آنها كه از بندگان مخلص تو باشند.»[٣] در موضع نخست افراد باقيمانده بسيار كمتر از اخراج شده هستند[٤].

اماميه و موافقان آنها بر آنند كه استثناء از نفى، اثبات است. ابو حنيفه آن را اثبات نمى‌داند[٥]. او با اين رأى هم اجماع را زير پا نهاده و هم گفتار پيامبر را نشنيده انگاشته است.

اين مطلب اجماعى است كه‌ لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ‌ كلمه توحيد است و با گفتن آن، شخص موحد شناخته مى‌شود.

مخالفت با قول پيامبر، از اين رو كه حضرتش فرمود: «به من فرمان داده‌اند با مردم بجنگم تا كلمه‌ لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ‌ را بگويند و چون اين سخن گفتند خون و مال و اهل ايشان از من ايمن خواهد بود.»[٦] اگر اين سخن براى اثبات توحيد كافى نبود سبب ايمنى نمى‌گشت.

اماميه و موافقان ايشان بر آنند كه كتاب بوسيله خود، تخصيص مى‌خورد مانند «و

[١]. المستصفى، ج ٢، ص ٣٧.

[٢]. حجر: ٤٢.

[٣]. ص: ٨٣- ٨١.

[٤]. علّامه با استدلال به آيه نخست، دعوى كرده كه افراد باقيمانده، بسيار كمتر از افراد اخراج شده هستند و براى اثبات اين امر، آيه دوم را شاهد گرفته كه در بخش اول آن، تعداد گمراهان بسيار بيشتر از اهل اخلاص است.( م).

[٥]. جمع الجوامع و شرح آن و در حاشيه آن، البنانى، ج ٢، ص ١٥.

[٦]. التاج الجامع للاصول، ج ٤، ص ٣٦٤، نويسنده گفته است كه هر پنج راوى حديث را آورده‌اند.