نهج الحقّ و کشف الصدق ت کهنسال - علامه حلی - الصفحة ٤٠٤ - بحث اول كتاب گرانسنگ خدا

اشاعره در اين مسأله با معقول و منقول مخالفت كرده‌اند و گفته‌اند كه همه تكاليف، تكليف به محال و فوق طاقت هستند[١]؛ زيرا هر طاعت، معصيت، شرك، گمراهى و جز اينها، از سوى خداست و دو قادر بر يك فعل گرد نمى‌آيند. خداوند كه در اين حال بندگان را مكلف گردانده در واقع او را به عملى فرمان داده كه خود انجام دهنده آن بوده و چنين فرمانى، تكليف به محال است.

آيا خردمندى مى‌پسندد كه چنين رأيى را برگزيند؟ انديشه‌اى كه لازمه آن تكذيب خدا و كفر است؟ مباحث ديگر تكليف بيان شد.

فصل دوم: در باره دلايل‌

بحث اوّل: كتاب گرانسنگ خدا

دست‌يازيدن و تمسّك به كتاب تنها، به مذهب اماميه و پيروان ايشان از معتزله، صحيح و قابل اثبات است. اين مبنا با مذهب اشاعره سازگار نيست زيرا كلام نزد ايشان قائم به ذات خداست و اين كتاب، حكايتى از آن است‌[٢]. اشاعره كه خداوند را زشتكار و فاعل بديها مى‌دانند[٣] نمى‌توانند قرآن را صادق بدانند، اما به مذهب اماميه و معتزله، مفسده در باره خداوند جارى نيست و قرآن صادق است.

كلام نزد ما حروف و صداهايى است كه به اجسام قيام دارد و ممتنع است كه خداوند بدون قرينه، خلاف ظاهر آنها را اراده كرده باشد.

[١]. جمع الجوامع و حاشيه آن از بنانى، ج ١، ص ٢٠٦، ٢٠٧، ٢٠٨، المستصفى، ج ١، ص ٥٥ و شرح العقائد تفتازانى، ص ١٠٩ و حاشيه كستلى بر آن ص ١١٢.

[٢]. الملل و النحل شهرستانى، ج ١، ص ٩٥ و ٩٦، العقائد نسفى، ص ١٠٥ و شرح العقائد تفتازانى، ص ١٠٩ و ٨٩.

[٣]. همان.