زيرا او حيوان را براى ذبح فربه مى‌سازد. رحم و شفقت نيز به همين شرط معنا دارند يعنى تنها با قصد احسان به غير كه سودى به او برسد نه غرضى كه به فاعل باز گردد، و اگر بدون قصد انجام شوند فاعل آنها را كريم و جواد نمى‌گويند. دور باد خداوند از اين نسبت.

فرزانگان خود انصاف دهند آيا رواست خداوند را در اعمال خود بى‌هدف و گزافكار بدانند و او را جواد، محسن، رحم‌كننده و كريم ندانند؟ پناه بر خدا از لغزشگاه گامها و سر سپردن به چنين جاهلانى! ج) لازم مى‌آيد هيچ يك از منافعى كه خداوند آنها را به اشياء گوناگون وابسته گردانده، مقصود و مطلوب او نباشند بلكه آنها را به ياوه و عبث آفريده باشد[١]. چشم را نه براى ديدن و گوش را براى شنيدن، زبان را نه براى سخنگويى و دست را براى نبرد و پا را براى پيمايش‌[٢]، و نه هيچ عضوى را براى فايده‌اى، نه حرارت آتش را براى سوختن‌[٣]، نه رطوبت آب را براى سرد گرداندن و نه خورشيد و ماه و ستارگان را براى روشنى و حساب ايام‌[٤]. هيچ يك را براى هيچ قصدى نيافريده باشد. پس جمله علوم بى‌ثمرند

[١]. خداوند مى‌فرمايد:« جن و انس را جز براى پرستش خود نيافريده‌ايم.» ذاريات، ٥٦ و« آيا پنداريد كه شما را بيهوده آفريده‌ايم و شما به نزد ما باز گردانده نمى‌شويد؟» مؤمنون، ١١٥.

[٢]. خداوند مى‌فرمايد:« ايشان را دلهايى است كه بدان نمى‌فهمند و چشمهايى است كه بدان نمى‌بينند و گوشهايى است كه بدان نمى‌شنوند.» اعراف، ١٧٩ و« آيا آنها را پاهايى هست كه با آن راه بروند با آنها را دستهايى هست كه با آن حمله كنند يا چشمهايى هست كه با آن ببينند يا گوشهايى هست كه با آن بشنوند؟» اعراف، ١٩٥.

و خداوند فرموده است:« و از نشانه‌هاى قدرت اوست، آفرينش آسمانها و زمين و اختلاف زبانها و رنگهايتان.

در اين عبرتهايى است براى دانايان» روم، ٢٢.

[٣]. خداوند مى‌فرمايد:« آتش افروخته خداست» همزه، ٦ و« سپس در آتش افروخته شوند.» غافر، ٧٢.

[٤]. سخن حق:« اوست كه از آسمان برايتان باران نازل كرد. از آن مى‌نوشيد و بدان گياه مى‌رويد و چارپايان را مى‌چرانيد.» نحل، ١٠.