موهبت محبّت تو در چنين غربتي ارزاني داشت مرا از چنگال محنت فراق كه بيرون آوردي و از دست مشقّت هجران كه بستدي؟ پس بدين مقدّمات حقّ تو بيشتر است و لطف تو در حقّ من فراوان‌تر. بدين مؤونت و تكلّف محتاج نيستي؛ كه در ميان اهل مروّت صفاى عقيدت معتبر است، و هر چه از آن بگذرد و زني نيارد؛ كه انواع جانوران بي سابقه معرفت با هم نشين در طعام و شراب موافقت مي‌نمايند، و چون از آن بپرداختند از يك ديگر فارغ آيند؛ و باز دوستان را اگر چه بعد المشرقين [١] اتّفاق افتد سلوت ايشان جز بياد يك ديگر صورت نبندد، و راحت ايشان جز به خيال يك ديگر ممكن نگردد در يوبه [٢] وصال خوش مي‌باشند و بر اميد خيال بخواب مي‌گرايند

فلو لا رجاء الوصل ما عشت ساعة		و لو لا مكان الطّيف لم أتهجّع‌

[٣]

______________________________
[١]. (٦) بعد المشرقين دوري بقدر دوري مشرق از مغرب. استعمال مشرقين از باب غلبه دادن يكي از دو تا بر ديگريست، مانند أبوين، والدين، حسنين.

[٢]. (٧) يوبه ١: يوبه، ٣: يوبه؛ اساس: يوبه؛ چلبي: يوبه؛ نق: پويه؛: بونه؛ ٢ و:

بوته؛ نافذ: توبه؛: نويد؛ مج ندارد. رجوع شود به ١٦٦/ ٦ ح علاوه بر شواهدي كه در مجلّه يغما نقل كرده‌ام اين بيت مسعود سعد سلمان در چهار مقاله عروضي (چاپ قزويني ص ١٤٦؛ چاپ دكتر معين ص ١٢٤ تعليقات؛ و ديوان مسعود چاپ اوّل ياسمي ص ٢٥٦):

سوى مولد كشيد هوش مرا		يوبه دختر و هواى پسر

و بيتي منسوب به فردوسي در فرهنگ شاهنامه عبد القادر بغدادي (ص ٢٤٥):

ز بس يوبه كاندر دل شاه بود		دبير فرامرز را خواند زود

و نيز ابيات مختاري (ديوان چاپ همائي، بترتيب صفحات ١٦٧، ٤١٠، ٥٢٣، ٥٧٨) ديده شود:

همه نحوست بيرون شود ز طالع بزم‌		چو خيزدت ز پي بزم يوبه ساغر
وز يوبه پشت زمين نوشتن‌		پهلوش بخارد ز حسرت ران‌
مه از يوبه گوى و چوگان خسرو		بود گاه چوگاني و گاه گوئي‌
يك روز دامن تو بگيرم كه چند شب‌		در يوبه تو اشك بدامن گرفته‌ام‌

يوبه با بوى كه در استعمال شعرا و نويسندگاني از قبيل عطّار و بهاء ولد و سعدي و مولوي و حافظ فراوان آمده است هيچ ربطي از حيث لغت ندارد. اگر چه معني بآن نزديكست.

[٣]. (٩) فلو لا رجاء ... اگر نبودي اميد وصال من ساعتي نزيستمي، و اگر نه جاى خيال بودي بشب نخفتمي در نسخه شرح ابيات كليله و دمنه كه در مجلس است اين رباعي آمده است كه ترجمه منظوم اين بيت است: