زنبور خانه‌اي و قدري شهد يافت، چيزي از آن بلب برد، از نوعي در حلاوت آن مشغول گشت كه از كار خود غافل ماند و نه انديشيد كه پاى او بر سر چهار مار است و نتوان دانست كه كدام وقت در حركت آيند، و موشان در بريدن شاخها جدّ بليغ مي‌نمايند و البتّه فتوري بدان راه نمي‌يافت، و چندانكه شاخ بگسست در كام اژدها افتاد [١]. و آن لذّت حقير بدو چنين غفلتي راه داد و حجاب تاريك برابر نور عقل او بداشت تا موشان از بريدن شاخها بپرداختند و بيچاره حريص در دهان اژدها افتاد.

پس من دنيا را بدان چاه پر آفت و مخافت مانند كردم؛ و موشان سپيد و سياه و مداومت ايشان بر بريدن شاخها به شب و روز كه تعاقب ايشان بر فاني گردانيدن جانوران و تقريب آجال ايشان مقصور است؛ و آن چهار مار را بطبايع كه عماد خلقت آدمي است و هر گاه كه يكي از آن در حركت آيد زهر قاتل و مرگ حاضر باشد؛ و چشيدن شهد و شيريني آن را بلذّات اين جهاني كه فايده آن اندك است و رنج و تبعت بسيار، آدمي را بيهوده از كار آخرت باز مي‌دارد و راه نجات بر وى بسته مي‌گرداند؛ و اژدها را بمرجعي كه بهيچ تأويل از آن چاره نتواند بود، و چندانكه شربت مرگ تجرّع افتد و ضربت بو يحيي [٢] صلوات اللّه عليه پذيرفته آيد هر آينه بدو بايد پيوست و هول و خطر و خوف و فزع او مشاهدت كرد، آنگاه ندامت سود ندارد و توبت و انابت مفيد نباشد، نه راه باز گشتن مهيّا و نه عذر تقصيرات ممهّد، و بيان مناجات ايشان [٣] در قرآن عظيم بر اين نسق وارد كه‌ يا وَيْلَنا مَنْ بَعَثَنا مِنْ مَرْقَدِنا هذا ما وَعَدَ الرَّحْمنُ وَ صَدَقَ الْمُرْسَلُونَ. [٤] در جمله كار من بدان درجت رسيد كه بقضاهاى آسماني رضا دادم و آن قدر كه در امكان‌

______________________________
[١]. (٤) افتاد استعمال ماضي بجاى مستقبل محقّق الوقوع: اگر شاخ بگسلد محقّق است كه در كام اژدها خواهد افتاد.

و اين شيوه در نظم و نثر فارسي فراوان ديده مي‌شود.

[٢]. (١٣) بو يحيى كنيه ايست كه ملك الموت (عزرائيل) را بدان خوانند بجهت فال نيك.

[٣]. (١٦) ايشان مرجع ظاهري ندارد، در ذهن نويسنده به نوع آن كساني مرتبطست كه در الفاظ آدمي، وى، پذيرفته آيد، و غيره مستتر است، يعني مطلق مردمان.

[٤]. (١٧) يا ويلنا ... اى واى بر ما، كي بر انگيخت ما را از خوابگاه ما؟ اينست آنچه وعده كرده بود خداى مهربان؛ و راست گفتند رسولان. آيه ٥٢ سوره يس (٣٦).