باز گردد. و گفته‌اند «هر كه در كارها مسارعت نمايد و از فوايد تأمّل و منافع تثبّت غافل باشد بدو آن رسد كه بدان زن رسيد كه بگرم شكمي [١] تعجيل روا داشت تا ميان دوست و غلام فرق نتوانست كرد». شير پرسيد: چگونه؟ گفت:

[زن بازرگان و نقاش و غلام او]

آورده‌اند كه در شهر كشمير بازرگاني بود حمير نام و زني ماه پيكر داشت كه نه چشم چرخ چنان روى ديده بود، نه رايد [٢] فكرت چنان نگار گزيده، رخساري چون روز ظفر تابان و زلفي چون شب فراق درهم و بي پايان‌

خود ز رنگ زلف و نور روى او برساختند		كفر خالي از گمان و دين جمالي از يقين‌

فالوجه مثل الصّبح مبيضّ‌		و الفرع مثل اللّيل مسودّ

[٣] و نقّاشى استاد، انگشت نماى جهان در چيره دستي [٤]، از خامه چهره گشاى او جان آزر در غيرت، و

______________________________
[١]. (٢) گرم شكمي حرص بسيار بچيزي. ص ٧٩ ح بر س ١٢ نيز ديده شود.

[٢]. (٥) رايد چاووش، قاصد تيز رو، كه بسيار مي‌آيد و مي‌رود. نيز رجوع شود به ص ٨٩ ح بر س ٤.

[٣]. (٨) فالوجه ...

روى مانند صبحگاه سپيد		موى مانند شامگاه سياه‌

. در بعضي از نسخ: و الصّدغ بجاى و الفرع. همچنين در نسخ شرح ابيات: و الفرع، يا و الصّدغ، يا و الشّعر.

[٤]. (٩) چيره دستي صفات چابك دست و چابك قلم و چربدست و چيره دست از براى نقّاش بسيار بكار رفته است (چابك قلم و چيره دست در ٦٦/ ١٢ و ١٤ ديده شود). در بزم ثاني خرابات ص ٢٥١ از شيخ شطّاح منقولست:

تمثال رخ ترا بچين بردستند		آنجا كه مصوّران چابك دستند
در پيش مثال روى تو بنشستند		انگشت گزيدند و قلم بشكستند

و معزّي گويد (ديوان، صفحات ٢٦٠ و ٢٣٠ و ٢٢٩ بترتيب):

بر آن صحيفه كه يك چند زرگران خزان‌		بچربدستي بردند زرّ و سيم بكار
مهندسان بهاري بر آن صحيفه كنون‌		همي كشند خط از لاژورد و از زنگار
گوئي كه گنجخانه جمشيد عرض داد		نقّاش چرب دست بر آن سقف و آن جدار
بر نقش مديح تو همه ساله معزّي‌		چيره‌ست چو نقّاش به اشكال و صور بر

و انوري گويد (ديوان، چاپ مدرّس رضوي ج ١ ص ١٨٧):

چربدستيّ فلك بين تو كه بي خامه و رنگ‌		كرد اطراف چمن را همه پر نقش و نگار

و نظامي در اسكندر نامه گويد:

بفرمان او زرگر چيره دست‌		طلاهاى زر بر سر نقره بست‌

و شمس قيس در نصايحي كه بشاعر مي‌كند مي‌گويد (المعجم چاپ قزويني ص ٤٢٠ و چاپ ١٣٣٨ مدرّس رضوي ص ٤٥٠):

و در اين باب چون نقّاش چيره دست باشد كه در تقاسيم نقوش و تداوير شاخ و برگها هر گلي بر طرفي نشاند و هر شاخ بسوئي بيرون برد و در رنگ آميزي هر صبغ جائي خرج كند و هر رنگ بگلي دهد ...