يطوي الحريص الأرض في طلب الغنى‌		و يرى الجبان هلاكه في حربه‌
الرّزق مقسوم فلا ترحل له‌		و الموت محتوم فلا تحفل به‌

[١] و بحقيقت درد آن همه زخمها همه مالهاى دنيا بر من مبغّض [٢] گردانيد، و رنج نفس و ضعف دل من بدرجتي رسيد كه اگر حمل آن بر پشت چرخ نهند چون كوه بيارامد، و گر سوز آن در كوه افتد چون چرخ بگردد

أذاقني زمني بلوى شرقت بها		لو ذاقها لبكى ما عاش و انتحبا

[٣] و در جمله مرا مقرّر شد كه مقدّمه همه بلاها و پيش آهنگ همه آفتها طمع است، و كلّي [٤] رنج و تبعت اهل عالم بدان بي نهايت است، كه حرص ايشان را عنان گرفته مي‌گرداند، چنانكه اشتر [٥] ماده را كودك خرد بهر جانب مي‌كشد. و انواع هول [٦] و خطر و مؤونت حضر و مشقّت سفر براى دانگانه [٧] بر حريص آسان‌تر كه دست دراز كردن براى قبض مال بر سخي. و

______________________________
[١]. (١) يطوي الحريص ... در مي‌نوردد حريص زمين را در جستجوى توانگري و بينيازي، و مرد بد دل هلاك خويش را در جنگ كردن خويش مي‌بيند؛ روزي را بخش كرده‌اند، سفر مكن از براى آن؛ و مرگ آمدني و واجب است، از آن باك مدار. در اساس: في طلب العلى.

[٢]. (٣) مبغّض مورد بغض و كينه و نفرت؛ دشمن داشته شده. در نسخه أساس و كلّيه نسخ ديگر: منغّص.

بمتابعت از متن عربي و چاپ وكيل الرّعايا اصلاح شد.

[٣]. (٦) أذاقني زمني ... بمن چشانيد روزگار من بلائي كه بدان گلوگير شدم (در گلوى من ماند)، اگر مي‌چشيد (روزگار) آن را همانا مي‌گريست تا زنده بود، و ناله و زاري مي‌كرد ببانگ بلند.

[٤]. (٨) كلّي تمامي، همگي، جملگي، كلّيّه.

[٥]. (٩) اشتر در نسخه اساس: استر. «ماده» در نسخه نافذ پاشا نيز هست.

[٦]. (٩) هول رجوع شود به ص ١٢٨ ح بر س ٦.

[٧]. (١٠) دانگانه بفتح نون اوّل يا بسكون آن (دانگانه يا دانگانه) مال و متاعي قليل و خوراكي اندك. انوري گويد (ديوان چاپ مدرّس رضوي ج ١ ص ١٧٣):

اى در جوال عشوه علي وار ناشده‌		از حرص دانگانه بگفتار روزگار

و كمال اسماعيل گويد (ديوان نسخه خطّي اينجانب ق ١٤٢ پ):

گرچه مرا هست بخروار فضل‌		نيست ز دانگانه مرا يك تسو

و در مثنوي مولوي آمده است (چاپ نيكلسن دفتر ٣ ب ١٠٠٤):

اژدهائي چون ستون خانه‌اي‌		مي‌كشيدش از پى دانگانه‌اي‌