[١] و باخه [٢] دوست من آنجا وطن دارد، و طعمه من در آن حوالي [٣] بسيار يافته شود. و نيز اين جايگاه بشارع پيوسته است، ناگاه از راه گذريان [٤] آسيبي يابيم. اگر رغبت كني آنجا رويم و در خصب و امن روزگار گذاريم. موش گفت:

فما ببلاد غير أرضك حاجة		و لا في وداد غير ودّك مرغب‌

[٥]

______________________________
[١]. (١) گاو چشم و پيلگوش براى فهم شعر اين قدر كافيست كه اينها نام دو نوع گل است. امّا گاو چشم گليست كوچك و مدوّر از جنس گلهاى مركّب كه گلبرگهاى باريك زبانه‌اي در اطراف دارد كه بشكل دايره صف بسته، و مشتي گل خرد و ريز لوله‌اي برنگ ديگر در وسط دارد. عموم اين گلها بنظر مردم شبيه بچشم آمده است و بنامهائي مثل چشم گاو و چشم گربه و چشم بز و چشم آهو، و در عربي عين الثّور و عين البقر و عين القطّ و عين التّيس، خوانده‌اند، و غالبا در باب جنس و نوع آنها اشتباه و همه را بيكديگر خلط كرده‌اند. در كتاب الأبنيه گويد بهار را عين البقر خوانند ... اسپرمست كه اقحوان خوانندش ... و نيز بستان افروز جنسي است ازو. در قانون ابن سينا و كتاب الفلاحة و مفردات ابن البيطار بهار را با اقحوان زرد و عرار و بابونج اصفر يكي گفته‌اند، با گلبرگهاى زرد و گلهاى لوله‌اي سرخ در وسط (شبيه به شب‌بو و هميشه بهار) با برگهاى پهن‌تر و ضخيمتر از برگهاى بابونج. و اين وصف با نوعي از گل داودي نيز مطابق مي‌آيد(Chrysanthemum Segetum) و حال آنكه بابونج اصفر يا عين الثّور يا گاو چشم را ديگران باAnthemis tinctoria تطبيق كرده‌اند. و امّا پيلگوش (نيز پيلغوش) بقول اسدي طوسي سوسن منقّش است و صاحب صحاح الفرس گويد بر كنار او (يعني بر كنار گلبرگهاى باريك زبانه‌اي آن؟) نقطه سياه باشد و رخنه كوچك، و در فرهنگهاى ديگر آمده است كه برگ آن مانند گوش فيل است. ولي از تشبيهي كه كسائي كرده است (بنقل فرهنگ شعوري) سفيدي پيلگوش معلوم مي‌شود:

بر پيلگوش قطره باران نگاه كن‌		چون اشك چشم عاشق گريان غمزده‌
گوئي كه پرّ باز سفيد است برگ آن‌		منقار باز لؤلؤ ناسفته بر چده‌

شايد گياه شناسان حلّ مشكل بتوانند كرد.

[٢]. (٢) باخه سنگ پشت، رجوع شود به ص ١١٠ س ١٤ ح.

[٣]. (٢) حوالي (در فارسي) بمعني اطراف و گرداگرد و حول و حوش است. و در عربي حوليه و حواليه (بصيغه تثنيه مانند حنانيك و دواليك و لبّيك و سعديك) آمده است، ولي معني آن همه اطراف و جوانب از تمام جهات است، و در عربي مكسور تلفّظ كردن لام آن خطا شمرده مي‌شود. امالي زجّاجي با حواشي شنقيطى ص ٨٣ تا ٨٦ ديده شود. در متن كليله فارسي اين لفظ بسيار بكار رفته است، مثلا ٦١/ ٧ و ١٠٦/ ١١ و ١٢٠/ ٤.

[٤]. (٣) راه گذريان جمع راه‌گذر و راه‌گذري بمعني عبور كنندگان و روندگان و آيندگان. بدين معني سابق گذريان بكار برده است (٩١/ ١١). و امروز هم راهگذر بهمين معني مستعمل است. ولي در شعر و نثر قديم الفاظ راهگذار و راهگذر و رهگذار و رهگذر بيشتر بمعني معبر و راه عبور و جادّه و شارع بكار رفته است.

[٥]. (٥) فما ببلاد ... نيست (مرا) بسر زميني غير زمين تو نيازي، نه در محبّتي بجز دوستي تو رغبتي.