[٢] و در امثال آمده‌ست كه إذا أعشبت فانزل [٣]. چون يكچندي آنجا ببود و قوّت گرفت و فربه گشت بطر [٤] آسايش و مستي نعمت بدو راه يافت، و بنشاط هر چه تمامتر بانگي بكرد بلند. و در حوالي آن مرغزار شيري بود و با او وحوش و سباع [٥] بسيار، همه در متابعت و فرمان او، و او جوان و رعنا [٦] و مستبدّ به راى خويش. هرگز گاو نديده بود و آواز او ناشنوده. چندانكه بانگ شنزبه بگوش او رسيد هراسي بدو راه يافت، و نخواست كه سباع بدانند كه او مي‌بهراسد بر جاى ساكن مي‌بود، و بهيچ جانب حركت نمي‌كرد.

و در ميان اتباع او دو شگال بودند يكي را كليله نام بود و ديگر را دمنه، و هر دو دهاى [٧] تمام داشتند. و دمنه حريص‌تر و بزرگ‌منش‌تر بود، كليله را گفت: چه مي‌بيني در كار ملك كه بر جاى قرار كرده‌ست و حركت و نشاط فرو گذاشته؟ كليله گفت: اين سخن چه بابت تست و ترا با اين سؤال چه كار؟ و ما بر درگاه اين ملك آسايشي داريم و

______________________________
[١]. (٢) و أشجار سرو قد تميس كأن مشت اين مصراع را ابو المعالي نصر اللّه بجاى مصراع اوّل شاعر عرب «تضوّع مسكا بطن نعمان أن مشت» انشا كرده است، و جنبش درختان سرو را به خراميدن و رفتن معشوقه تشبيه كرده: بسا كه درختان سرو مي‌خرامند چنانكه گوئي زينب است و در ميان زنان شرمگين از آن مي‌گذرد. بجاى قد تميس در نسخه چلبي، ٢ و بايسنغري و نسخه شرح أبيات در لالا اسماعيل ينثنين (يعني خم مي‌شوند و پشت دو تا مي‌كنند)؛ در ١، ٣، و مجلس بينهن (كه تحريف است) آمده و در نق و في رياض. در نسخ و نافذ و سه نسخه ديگر شرح ابيات اين بيت نيامده است و شايد بهتر همين مي‌بود كه اين بيت اصلا نمي‌بود.

[٢]. (٤) و إذا انتهيت ... چون در غايت و مقصد خويشتن بجايگاه با سلامت رسيدي از آن مگذر.

[٣]. (٥) إذا أعشبت ... چون بزمين با گياه رسيدي فرود آى.

[٤]. (٦) بطر دنه گرفتن، شادي و سر خوشي و بي پروائي.

[٥]. (٧) و (١٠) سباع (مفردش سبع) جانوران درنده.

[٦]. (٨) رعنا اصل معناى رعونت كاليوگي و ابلهي و گولي است، و أرعن بمعني ابله و دراز بي عقل، و مؤنّث آن رعنا.

امّا در فارسي رعنا صفتي است از براى نر يا ماده در معني خود پسند خوش قد و بالا.

[٧]. (١٢) دها زيركي و كارداني (صراح).