واجب بايد داشت، چه انكار آن در وهم و خرد نگنجد. و مرا از دوستي تو چندان مسرّت و ابتهاج حاصل است كه هيچ چيز در موازنه آن نيايد، امّا اگر كسي را برين اطّلاع افتد برادري ما چنان باطل گردد كه تلافي آن بمال و متاع در امكان نيايد كه ملك ما درشت خوى و خرد انگارش [١] است، [بر گناه اندك عقوبت بسيار فرمايد، چون گناه بزرگ باشد پوشيده نماند كه چه رود] [٢].

برزويه گفت: قوي‌تر ركني بناى مودّت را كتمان اسرار است، و من در اين كار محرم ديگر ندارم و اعتماد بر كرم عهد و حصافت تو مقصور داشته‌ام. و مي‌توانم دانست كه خطري بزرگست، امّا بمروّت و حرّيّت آن لايق‌تر كه مرا بدين آرزو برساني، و اگر از آن جهت رنجي تحمّل بايد كرد سهل شمري، و آن را از مؤونات [٣] مروّت و مكرمت شناسي.

و ترا مقرّر است كه فاش گردانيدن اين حديث از جهت من ناممكن است، لكن تو از پيوستگان و ياران خويش مي‌انديشي، كه اگر وقوف يابند ترا در خشم ملك افگنند. و غالب ظنّ آنست كه خبري بيرون نگنجد و شغلي نزايد [٤].

هندو [٥] اهتزاز [٦] نمود و كتابها بدو داد. و برزويه روزگار دراز با هراس تمام در نبشتن آن مشغول گردانيد، و مال بسيار در آن وجه نفقه كرد. و از اين كتاب و ديگر كتب هندوان نسخت گرفت، و معتمدي بنزديك نوشروان فرستاد، و از صورت حال بياگاهانيد.

______________________________
[١]. (٤) خرد انگارش اين لفظ بدين صورت در نسخه اساس و نافذ و آمده است در ساير نسخ خرد انگاشت، خرد انگار، خرد نگرش و خرد نگر آمده است، اختلاف شكل در اين تركيب و بكار بردن صيغه‌ها از انگاشتن يا نگرستن باقتضاى زمان و منشأ شعرا و نويسندگان و كتّاب نسخ مي‌تواند بود. منوچهري در شعر خود «خردك نگرش» (ديوان چاپ دوم دبير سياقي ص ١٠) بكار برده است، و صاحب قابوسنامه در عبارت منثور «خرد نگرش» و در رباعي خويش «اندك نگرش» (قابوسنامه چاپ اوقاف گيب ص ٩٥). شايد در معني هم اندك اختلافي بين الفاظ باشد، گاهي بمعني مراقب در جزئيّات، و سختگير در امور جزئي، و گاهي بمعني كوتاه نظر و كوتاه همّت.

[٢]. (٤) عبارتي كه در قلّاب الحاق شده است در همه نسخ غير از اساس هست و گمان مي‌كنم اصلي و لازمست.

[٣]. (٩) مؤونات (جمع مؤونت، بعضي از لغويّين از مأن گرفته‌اند و برخي از أون) خرجها و بارهاى گران و رنجها كه تحمّل بايد كرد در راه مطلوب و مقصودي. مصارف.

[٤]. (١٢) شغلي نزايد موجب گرفتاري نشود.

[٥]. (١٣) هندو همه نسخ اين كلمه را دارند جز اساس كه فقط «و» دارد.

[٦]. (١٣) اهتزاز رجوع شود به ص ١٥ ح برس ٧.