و بدولت ملك آنچه مي‌بايست بپرداختم، كار را بايد بود. گفت: از اشارت تو گذر نيست، صورت مصلحت باز نماى تا مثال داده شود. گفت: تمامي بومان در فلان كوه‌اند و روزها در غاري جمله مي‌شوند. و در آن نزديكي هيزم بسيار است. ملك زاغان را بفرمايد تا قدري از آن نقل كنند و بر در غار بنهند. و برخت [٣] شبانان كه در آن حوالي گوسپند مي‌چرانند آتش باشد، من فروغي از آن بيارم و زير هيزم نهم. ملك مثال دهد تا زاغان بحركت پر آن را بچلانند [٤]. چون آتش بگرفت هر كه از بومان بيرون آيد بسوزد و هر كه در غار بماند از دود بميرد.

بر اين ترتيب كه صواب ديد پيش آن مهمّ باز رفتند، و تمامي بومان بدين حيلت بسوختند، و زاغان را فتح بزرگ بر آمد و همه شادمان و دوستكام [٥] باز گشتند. و ملك و لشكر در ذكر مساعي حميد و مآثر مرضيّ آن زاغ غلوّ و مبالغت نمودند و إطناب [٦] و إسهاب [٧] واجب ديدند. و

______________________________
[١]. (١) أبشر بما تهوى ... شاد شو (مژده باد ترا) بآنچه دوست مي‌داري، كه بخت تو فرمانبردار است و روزگار رام و فرمان ترا فروتني كننده است.

[٢]. (٢) ركضت أسپ تاختن و دوانيدن؛ دويدن.

[٣]. (٦) رخت ص ١٨٩، ح بر س ٣ ديده شود.

[٤]. (٨) بچلانند چنين است در ٢؛ در اساس و نافذ بدون نقطه؛ در: بخلانند، ساير نسخ: بپر حركت دهند، و نظاير اين. در هيچ يك از كتب لغت بصورت چلانيدن، يا خلانيدن، لفظي كه بمعني باد زدن و ياري دادن به آتش براى افروختن آن باشد نيافتم. در اشعار ناصر خسرو از فعل چليدن دو صيغه بكار رفته است (چاپ مينوى ص ٢٤٩ و ٤٤٨ بترتيب):

اگر چه غرقه‌اي از فضل او نميد مباش‌		بعلم كوش و از اين غرق جهل بيرون چل‌
چون ز ستوري بمردمي نشوي‌		اى پسر و از خري برون نچلي؟

معني رفتن و جستن و جنبيدن از اين ابيات مستفاد مي‌شود. و در بعضي فرهنگها هم اشاره‌اي باين معني شده است.

پس شايد بتوان گفت چلانيدن بمعني جنبانيدن است و جهانيدن. و اين غير از چلاندن و چلانيدن است بمعني فشار دادن كه در زبان محاوره و عاميانه متداول است.

[٥]. (١١) دوستكام رجوع شود به ٢٨/ ٧ ح و ٤٧/ ٤ ح.

[٦]. (١٢) إطناب ٢٥/ ٢٠، ٢٧/ ١٠ ح، ٣٣/ ٧ ح، ٧٣/ ١٤ ح ديده شود.

[٧]. (١٢) إسهاب ٢٧/ ١٠ ح ديده شود.