[٢] با آنچه اگر تكلّفها واجب داريم و مؤونتها تحمّل كنيم بدان راضي نگردند و در قلع و استيصال ما كوشند. و گفته‌اند كه «نزديكي بدشمن آن قدر بايد جست كه حاجت خود بيابي، و در آن غلوّ نشايد كرد، كه نفس تو خوار شود و دشمن را دليري افزايد؛ و مثل آن چون چوب ايستانيده است بر روى آفتاب، كه اگر اندكي كژ كرده آيد سايه او دراز گردد، و گر در آن افراط رود سايه كمتر نمايد». و هرگز ايشان از ما بخراج اندك قناعت نكنند؛ راى ما صبر است و جنگ‌

تحرّك بنا، إمّا لواء و منبر		و إمّا حسام كالعقيقة قاضب‌

[٣] هر چند علما از محاربت احتراز فرموده‌اند، لكن تحرّز بوجهي كه مرگ در مقابله آن غالب باشد ستوده نيست‌

إليك فإنّي لست ممّن إذا اتّقي‌		عضاض الأفاعي نام فوق العقارب‌

[٤] پنجم را فرمود: بيار چه داري، جنگ أولي‌تر، يا صلح، يا جلا؟ گفت: نزيبد ما را جنگ اختيار كنيم مادام كه بيرون شد [٥] كار ايشان را طريق ديگر يابيم. زيرا كه ايشان‌

______________________________
[١]. (١) در من يزيد كردن به هراج فروختن، هراج كردن؛ ببهاى كم از دست دادن، ارزان فروختن. «من يزيد» لفظي بوده است كه فروشنده در هراج مي‌گفته، يعني كي بيشتر مي‌دهد.

[٢]. (٣) تخوّفني ... مرا مي‌ترساند (آن زن) از چيزي (يعني هلاك) كه كمتر و كوچكتر است از آنچه مرا بدان امر كرد (خانه نشيني و ترك سفر)، و ندانست كه ننگ و عار بدترين عاقبتهاست.

[٣]. (١٠) تحرّك بنا ... بجنبان و در حركت آر ما را، (و راضي مباش مگر بيكي از دو كار:) يا علم و منبر (باشد) و يا شمشيري برّان (قاضب) مانند درخشندگي برق (از ميان ابر).

[٤]. (١٣) إليك ... دور شو (از من دست بدار) كه من نيستم چنان كسي كه اگر از گزيدن افعيان بپرهيزد بر روى كژدمها بخسپد (از بلاى بزرگ و هلاك آني و حالي بگريزد، و بذلّت و خواري و هلاك تدريجي تن در دهد).

[٥]. (١٥) بيرون شد راهي كه از آن بيرون شوند، راه بيرون بردن، تدبير دفع و خروج از ...؛ گاهي هم لفظ «بيرون شو» بهمين معني بكار رفته است. تركيب لفظ از قبيل آب در رو، بد آمد و به آمد كار، بد گفت، پيش آمد، پيش بست، پيش رفت، خلاف آمد عادت، در گذشت، دستبرد، سرگذشت، فراز آمد بخت، كم بود و نظاير