و كريم زندگاني دراز براى تخليد ذكر و محاسن آثار را خواهد. و اگر ناكاميي در اين حيّز [١] افتد و عاري بر وى خواهد رسيد كوتاهي عمر را بر آن ترجيح نهد، و تنگي گور را پناه منيع شمرد. و صواب نمي‌بينم ملك را اظهار عجز، كه آن مقدّمه هلاك و داعي ضياع ملك و نفس است، و هر كه تن بدان در داد درهاى خير بر وى بسته گردد و در طريق حيلت او سدّهاى قوي پيدا آيد

إذا كنت ترضى أن تعيش بذلّة		فلا تستعدّنّ الحسام اليمانيا
و لا تستطيلنّ الرّماح لغارة		و لا تستجيدنّ العتاق المذاكيا

[٢] و باقي اين فصول را خلوتي بايد تا بر راى ملك گذرانيده شود، كه سرمايه ظفر و نصرت و عمده [٣] اقبال و سعادت حزم است، و أوّل الحزم المشورة [٤]. و بدين استشارت كه ملك فرمود و خدمتگاران را در اين مهمّ محرم داشت دليل حزم و ثبات و برهان خرد و وقار او هر چه ظاهرتر گشت‌

هر كجا حزم تو فرود آيد		بر كشد امن حصنهاى حصين‌

و پوشيده نماند كه مشاورت بر انداختن [٥] رايهاست، و راى راست بتكرار نظر و تحصين [٦] سرّ حاصل آيد. و فاش گردانيدن اسرار از جهت پادشاهان ممكن باشد [٧]، يا از مشاوران، و رسولان، يا كساني كه دنبال خيانت دارند و گرد استراق سمع بر آيند و آنچه بگوش ايشان‌

______________________________
[١]. (٢) حيّز (از ح وز) كناره و كرانه و ناحيه و مكان. اين حيّز اين منزل.

[٢]. (٦) إذا كنت ... اگر خشنود بودي باينكه زندگاني كني در خفّت و خواري پس آماده مكن تيغ برّان يماني را و طلب مكن نيزه دراز از براى غارت و مگزين اسپان گوهري تمام سال (شش ساله) را.

[٣]. (٩) عمده آنچه بر آن اعتماد كنند.

[٤]. (٩) أوّل ... آغاز استوار كاري مشورت كردن است.

[٥]. (١٣) بر انداختن از عبارت بر مي‌آيد كه بمعني مطرح كردن و سنجيدن آراء و مداقّه در آنهاست.

[٦]. (١٣) تحصين نگهداري و مصون داشتن، و در اين مورد محفوظ داشتن سرّ از ديگران. اصل معني ساختن حصن، يعني گرداگرد شهر و قلعه و موضعي ديوار بر آوردن است و آن را استوار كردن.

[٧]. (١٤) ممكن باشد در اساس: ممكن نباشد؛ و همچنين است در هفت نسخه ديگر. قرائت صحيح فقط در ٣ و و نافذ يافت شد. در اين موضع جزء اوراقيست كه بخطّ جديدتر براى اتمام نسخه نوشته‌اند. مي‌گويد سرّ را پنج كس ممكنست فاش كنند: خود شاه، مشاوران، رسولان، كساني كه استراق سمع مي‌كنند، كساني كه عمل را مي‌بينند و از نتيجه حكم مي‌كنند كه تدبير چه بوده است و ازين پس چه پيش خواهد آمد.