[٢]. (١) بارنامه اصل معني: فهرستي از اشياء و مال التّجاره‌اي كه بازارگان و كاسب از براى فروختن با كاروان يا كشتي حمل مى‌كنند. ظاهرا مرسوم بوده است كه بعضي از تجّار بارنامه‌اي غير واقعي درست مي‌كرده‌اند، و يا اينكه در مجالس و محافل ادّعا مي‌كرده‌اند كه فلان قماشها و اجناس و جواهر در راه داريم، و بدين طريق بتدريج بارنامه بمعني لاف گزاف و ادّعا و نازش و غرور و مباهات و تفاخر و باد و بروت و اسباب تجمّل و بزرگي و احتشام ظاهري بكار رفته است. در تاريخ بيهقي (ص ٥٥٥) آمده است: اين اخبار بدين اشباع كه مي‌برانم از آنست كه در آن روزگار معتمد بودم و ملطّفها من نبشتمي و هر چه مهمتر در ديوان؛ و اين لافي نيست كه مي‌زنم و بارنامه‌اي نيست كه مي‌كنم، بلكه عذريست كه بسبب اين تاريخ مي‌خواهم. و در قابوس نامه آمده است (چاپ نفيسي ص ٢٦): شنيدم كه بروزگار خسرو ... رسولي آمد از روم، ... و پادشاه را با رسول بارنامه مي‌بايست كه كند به بزرجمهر، يعني كه مرا چنين وزيريست. و معزّي مي‌گويد (لباب الألباب ج ٢ ص ٧٦ و ديوان ص ٦٨٢):

بتي كه در سر او هست بارنامه حسن‌		ز سوز عشق شده‌ست اين دلم مسخّر او
نه بر مجاز است اين سوز عشق در دل من‌		نه بر محالست آن بارنامه در سر او

و سنائي در حديقه گويد (چاپ مدرّس رضوي ص ٤٩٤ س ٦ و ٢٠):

مرد صوفي تصلّفي نبود		خود تصوف تكلفي نبود
همه بي بارنامه و دلشاد		همه كوتاه جامه و آزاد

و همو در ديوان گويد (چاپ دوم مدرّس رضوي ١٥٣ و ١٥٤، كه بجاى بارمايه هم بارنامه چاپ شده):

علم از اين بارنامه مستغني است‌		تو برو بر بروت خويش مخند
چند از اين لاف و بارنامه تو		در چنين منزلي كثيف و نژند؟

		بارمايه گزين، كه بر گذرد
اين همه بارنامه روزي چند

و مختاري غزنوي گويد (ديوان، چاپ همائي ص ١٠٠):

و آن همه بار نامهاى دروغ‌		از سر تيغ ما هبا شده گير

و انوري گويد (ديوان چاپ مدرّس رضوي ج ١ ص ٣٣٩ و ٣٣٤ بترتيب):

در دست تو كارنامه جود		با جاه تو بارنامه جم ...

		تأليف كرده از كف تو كارنامها كان‌
مدروس كرده با دل تو بارنامهايم‌

و در تذكرة الأولياء آمده است (چاپ نيكلسن ج ١ ص ١٤٧): چون گرسنه گردي دو گرده (نان) از جنسي از آن خويش بخواه و بارنامه توكّل بيك سو نه تا آن شهر و ولايت از شومي معاملت تو بزمين فرو نشود. و در مثنوي آمده است (دفتر اوّل ب ١١٠٤ و دفتر چهارم ب ١٨٨٦ و ١٨٨٧ از چاپ نيكلسن بترتيب):

زانكه بوش پادشاهان از هواست‌		بارنامه انبيا از كبرياست‌