چون وزير علامت ندامت بر ناصيت ملك مشاهده كرد گفت: ملك را غمناك نبايد بود، كه گذشته را در نتوان يافت و رفته را باز نتوان آورد؛ و غم و انديشه تن را نزار كند و راى راست را در نقصان افگند؛ و حاصل اندوه جز رنج دوستان و شادي دشمنان نباشد؛ و هر كه اين باب بشنود در ثبات و وقار ملك بد گمان گردد، كه از اين نوع مثالي بر فور بدهد و، چون بإمضا [٢] پيوست پشيماني اظهار فرمايد، خاصّه كاري كه دست تدارك [٣] از آن قاصر است. و اگر فرمان باشد افسانه‌اي كه لايق اين حال باشد بگويم. گفت: بگو.

وزير گفت:

[جفتى كبوتر كه دانه ذخيره كردند]

آورده‌اند كه جفتي كبوتر دانه فراهم آوردند تا خانه پر كنند. نر گفت: تابستان است و در دشت علف [٤] فراخ، اين دانه نگاه داريم تا زمستان كه در صحراها بيش چيزي نيابيم‌

______________________________
اكنون از آنست كه نبايد كه ملطّفه بدست آلتون تاش افتد، خواجه گفت: افتاده باشد (مسلّم است كه افتاده است، ايضا ٣٢١)؛ بو سهل مردي خردمند و با راى است و سوري مردي متهوّر و شهم، تدبير خويش بكرده باشند، يا بكنند، چنانكه دست هيچ مخالف بديشان نرسد (ايضا، ٥٤٥)؛ گفت: بنشين؛ اين حديث معمّا فراموش كردي؟ گفتم: نكردم فراموش و خواستم كه فردا پيش گرفته آيد، كه خداوند را ملال گرفته باشد (ايضا؛ ٦٥٥)؛ ملك گفت: ازين راست تر سخن تا عمر او بوده باشد نگفته است (گلستان، چاپ فروغي ٤٨)؛ و در مثنوي آمده است (دفتر چهارم ب ٢٢٠٢ و ٢٢٠٣):

قصّه آن آبگير است اى عنود		كه درو سه ماهي اشگرف بود
در كليله خوانده باشي، ليك آن‌		قشر قصّه باشد و اين مغز جان‌

در زمان آن زن نزد من آمد كه: آنچه شوهر من گفت شنيده باشي و همانا كه تو فضل خواهي بود (خزان و بهار ٥٧). چنانكه ملاحظه شد در بعضي از اين موارد جزء اصلي فعل حذف شده و مقدّر گرفته شده است.

[١]. (١) مراجعت و استقصا يعني بار ديگر مطلب را بر شاه عرضه كرده و منتهاى اهتمام را در دانستن رأى حقيقي او بجاى آورده و خاطرش مطمئنّ شده باشد كه شاه قتل آن زن را واقعا مي‌خواهد.

[٢]. (٦) إمضا رجوع شود به ٢٦٥/ ٣ ح.

[٣]. تدارك رجوع شود به ٣٧٢/ ١ ح.

[٤]. (١٠) علف عموما علوفه و خوراك چارپايان گياهخوار است، ولي مجازا بمعني خورش هر نوع جانوري، و حتّى مقتولين به شمشير (از آن بابت كه سرهاشان را درو مي‌كند و گوئي «مي‌خورد») و سوخت آتش (علف گرمابه در ٢٥٣/ ٢ ديده شود). علف شمشير در ترجمه سيرت جلال الدّين (چاپ مينوي ص ٦٧ و ١٠٩) آمده است، و در