٣- باب الفحص عن أمر دمنة راى گفت برهمن را: معلوم گشت داستان ساعي نمّام كه چگونه جمال يقين را بخيال شبهت بپوشانيد تا مروّت شير مجروح شد و سمت نقض عهد بدان پيوست و دشمنايگي [١] در موضع دوستي و وحشت بجاى ألفت قرار گرفت و دستور ملك و گنجور او در سر آن شد.

اكنون اگر بيند عاقبت كار دمنه و كيفيّت معذرتهاى او پيش شير و وحوش بيان كند، كه شير در آن حادثه چون بعقل خود رجوع كرد و در دمنه بدگمان گشت تدارك [٢] آن از چه نوع فرمود، و بر غدر او چگونه وقوف يافت، و دمنه بچه حجّت تمسّك نمود، و تخلّص از چه جنس طلبيد، و از كدام طريق گرد جستن پوزش [٣] آن در آمد.

برهمن گفت: خون هرگز نخسبد، و بيدار كردن فتنه بهيچ تأويل مهنّا [٤] نماند. و در تواريخ و اخبار چنان خوانده‌ام كه چون شير از كار گاو [٥] بپرداخت از تعجيلي كه در آن كرده بود بسي پشيماني خورد و سر انگشت ندامت خائيد [٦]

فلمّا رأيت أنّني قد قتلته‌		ندمت عليه أىّ ساعة مندم‌
نيك برنج اندرم از خويشتن‌		گم شده تدبير و خطا كرده ظن‌

[٧]

______________________________
[١]. (٣) دشمنايگي در نسخه اساس و ٢: دشمنايكى؛ در و چلبي و نافذ: دشمنادكى؛ در نق و و ١: دشمنانكى؛ در و ٣ و مجلس و بايسنغري: دشمني. در صحّت لفظ دشمنايگى ترديدي نيست و در نسخه‌هاى قديم و معتبر فارسي غالبا همين صورت صحيح را و گاهي نيز صورت قديمتر آن را كه دشمناذگي و دشمنياذگي باشد ضبط كرده‌اند، اگر چه برخى از كتّاب حتّى از قرن ششم بصورت دشمنانكى نقطه گذاري كرده‌اند. در باب اصل و منشأ آن رجوع شود به مقاله اينجانب متضمّن تعمّق و تحقيق پرفسور هنينگ در مجلّه يغما، سال هشتم، ص ١٧٨ تا ١٧٩. در اين باب بتفصيل بيشتر در تعليقات بحث خواهد شد.

[٢]. (٦) تدارك رجوع شود به ص ١٠ ح بر س ١.

[٣]. (٨) گرد جستن پوزش در نسخه اساس: كرد حس پوزش.

[٤]. (٩) مهنّا رجوع شود به ص ٣٧ ح بر س ٢، و نيز ٣٩/ ٨.

[٥]. (١٠) از كار گاو در نسخه اساس: از كار دمنه.

[٦]. (١١) سر انگشت ندامت خائيدن ص ١١٧ ح بر س ١٠ ديده شود.

[٧]. (١٢) فلمّا رأيت ... آنگاه كه ديدم كه او را كشته‌ام پشيمان گشتم و چگونه ساعت ندامتي!