احوال و آثار مير سيد على همدانى (با شش رساله از وي) - رياض، محمد - الصفحة ٣٥ - فصل چهارم چگونگى مهاجرت به ختلان(كولاب)

فصل چهارم چگونگى مهاجرت به ختلان (كولاب)

تاريخ دقيق انتقال سيد بناحيه ختلان و علت انتخاب آن خطه براى اقامت روشن نيست. ظاهرا از سال ٧٥٦ ه يعنى پس از مرگ نوشيروان عادل ايلخانى شايد با به وجود آمدن ملوك الطوائفى و جنگ امراى ايران‌[١] على همدانى از مولد خود دل تنگ شده و در سالهاى بعدى عزيمت ختلان كرده است. در آنجا مريدان و ياران مخلص پيدا كرده و حاكم ختلان و امراى آن نواحى نسبت به او احترام زياد قائل بودند. شهرت بزرگى و تقوى و كرامات او بكشورهاى نواحى ختلان و بلخ و بدخشان و بخارا رسيده و حاكمان آن نواحى هم جمله در حلقه ارادتمندان او درآمده بودند.

بنابر تحقيق خاورشناس و عالم شوروى پرفسور كولاكويف‌[٢] على همدانى در خطه ختلان دهى خريده و آنرا وقف فى سبيل اللّه نموده خانقاهى و مدرسه‌اى هم در آنجا بنا كرده بود. در اين ده جايى براى مزار خود هم معين و مجزى كرده بود كه آنجا دفن شود.

تحقيق خاورشناس شوروى در رساله «انسان‌نامه» على همدانى هم تاييدى دارد. ميفرمايد «نصف قريه كه حق شركا بود به دوازده هزار دينار خريدم و وقف خانقاه كردم و چون بخدمت شيخ عرضه داشتم غضب كرد و فرمود كه پيش‌تر از بيع چرا نگفتى تا بجهتى انفع از آن قريه مصروف آمدى؟ و در غيبت فرموده است كه: الحمد للّه كه سيد ملالت را از خاطر ما دفع كرد بسبب وقف كردن باقى قريه».

پس سيد ختلان را وطن ثانى خود ساخته و همدان را ترك گفته بود.

[١]- تاريخ مغول از مرحوم عباس اقبال، ص ٢٦٣- ٢٦٤.

[٢]- كشير( ١)، ص ١١٦- ج.