احوال و آثار مير سيد على همدانى (با شش رساله از وي) - رياض، محمد - الصفحة ٣٤٣ - مراتب سهگانه لفظ«اخى»

اما[١] اول‌ بدانكه اسم «اخى» در لغت‌[٢] «برادر» است و عامه مردم برادر كسى را دانند[٣] كه از يك پدر يا از يك مادر باشد[٤] و اگر كسى ديگر را برادر خوانند از سر رسم يا تكلف بود اما در واقع او را برادر اعتبار نكنند.

مرتبه دوم‌ خواص مؤمنان‌اند و علماى دين كه بقوت علم و نور ايمان‌[٥] از مرتبه تقليد و رسوم ترقى كنند و بقدر حوصله هركس احوال و اسرار و حقائق دين از شواهد اختيار و آثار «كتاب و سنت» استدلال كنند. پس بحكم‌ «إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ»[٦] همه‌[٧] مؤمنان را برادر دانند. مرتبه سوم‌ اصطلاحى و آن ميان ارباب قلوب و اهل تحقيق است كه اين طائفه اين اسم را اطلاق ميكنند براهل مقامى از مقامات سلوك كه عبارت‌[٨] از آن مقام «فتوت» است و فتوت مقامى‌[٩] است از مقامات سالكان و جزوى است از فقر و قسمى است از ولايت.

و ازين جهت است كه مشائخ‌[١٠] طريقت كثر اللّه سوادهم چون يكى را[١١] از اصحاب خود كه استعداد وى در دقائق مناهج طريقت نوعى از كمالات را[١٢] يافته باشد و انوار اسرار حقائق‌[١٣] فقر برجان او تافته، خواهند كه خليفه خود سازند وى را خلعتى‌[١٤] تمام پوشانند كه عبارت از ان خرقه است.

و چون ارباب فتوت يكى را از اصحاب خود، كه‌[١٥] متصف بود بكرم و سخاوت‌[١٦] و عفت و امانت و شفقت و حلم و تواضع و تقوى، او را «اخى» نام نهند و در مقام فتوت، به تربيت و تعليم او را[١٧]، بر آستانه خدمت نصب كنند

[١] - پا و چ فقط دارد.

[٢] - ايا: بمعنى.

[٣] - ايا: گويند و قدس: را ندارد.

[٤] - در بيشتر نسخ باشند.

[٥] - مم: علم و عمل و ايمان.

[٦] ( الف) الحجرات آيه ١٠.

[٧] - چ: همه ندارد.

[٨] - مم: كه فتوت است ندارد.

[٩] - چ: مقام.

[١٠] - قدس: طريقت ندارد.

[١١] - را: اضافه مصحح.

[١٢] - ايا: اسرار حقائق ندارد.

[١٣] - بيشتر نسخ: خلعت.

[١٤] - ايا: كه استعداد وى متصف.

[١٥] - مم: سخا.

[١٦] - چ: ورا فاقد است.

[١٧] - چ: وى را.