و كبر ولايت‌[١] و بيجور[٢] نزد سوات و ماوراء النهر[٣] و كابل‌[٤] و پاخلى‌[٥] و كونار[٦] و ختلان‌[٧] ذكر كرده‌اند، ولى درين باب اقوال در مورد كبر ولايت و پاخلى و كونار بصواب نزديك‌تر است. ظهير الدين بابر (م ٩٣٧ ه) وقتى كه در سال ٩٢٠ ه[٨] جاى درگذشت على همدانى را زيارت ميكند در توزك خود چنين مينويسد، «... مير سيد على همدانى رحمة اللّه عليه كه در ضمن مسافرت باينجا آمده و در دو ميلى كونار جان سپرده است- شاگردانش جسد وى را در ختلان انتقال داده‌اند و بقعه‌اى درين مكان براى وى برپا شده كه در هنگام تصرف چغان سراى‌[٩] در سال ٩٢٠ ه دور آن طواف نمودم‌[١٠]». ازين عبارت واضح است كه جاى درگذشت على همدانى همانا در نزديكى كونار[١١] بوده يعنى در «كبر سواد» و اين جايى است كه جزوى از پاخلى‌[١٢] قرار ميگيرد.

درباره تدفين‌

حيدر بدخشى در رساله مستورات مينويسد كه وقتى على همدانى در ختلان حضرت رسول را در عالم واقعه زيارت كرده و اين بشارت را از زبان رسالت مآب شنيده كه مزار او همانجا خواهد بود. سيد چون بآن خطه علاقه مخصوص داشته از آن بشارت خوشحال گرديده. زود دو ركعت نماز را بعنوان نفل گزارده است. على همدانى اينواقعه را به مريدان ختلانى خود بيان نموده و در جواب پرسش آنان كه وفاتش كى واقع ميگردد، فرموده است: «سه سال و يك روز و يك شب بعد از اين»[١٣] و به شنيدن اين خبر مريدان او زارزار گريسته‌اند.

[١] - نفحات الانس ص ٤٧٧ ح- م( با) برگ ٩٩ ب.

[٢] - آئينه اكبرى ج ٢، ص ٣٩٢.

[٣] - رياض العارفين، ص ١٧٨.

[٤] - تذكره صحف ابراهيم( ٢٩٧٤) برگ ١٨٩.

[٥] - كشمير( ١) ص ٨٨، يغما( ٢) ص ٣٣٨.

[٦] - واقعات ص ٤٣.

[٧] - مجله دانشكده ادبيات ديماه ٣٥، ص ٦٤.

[٨] - بابر آن موقع حاكم كابل و نواحى آن بود.

[٩] - شهرى است در ماوراء النهر ر- ك لغت‌نامه دهخدا شماره ٦٣، ص ٢٣٦.

[١٠] - نقل از يغما( ٢) ص ٣٣٨، در بابر نامه( ترجمه عبد الرحيم خانخانان) ص ٨٤ عبارت كمى مغلوط و متفاوت است و عبارت منقول را بظاهر استاد على اصغر حكمت از ترجمه انگليسى بفارسى برگردانده است.

[١١] - شهر مرزى افغانستان كنونى.

[١٢] - غير از پاخلى كه بخشى از فرماندارى مانسهره است ر- ك تواريخ هزاره تأليف محمد اعظم بيگ، ص ٤.

[١٣] - مستورات ع برگ ٧٥- ٦.