احوال و آثار مير سيد على همدانى (با شش رساله از وي) - رياض، محمد - الصفحة ١٠٤ - ٢ - مرآت التائبين

عزيزى آن عزم متجدد گشت و بمقتضاى آن التماس اين مختصر تحرير افتاد.»

٢- مرآت التائبين‌

نسخ خطى: شماره ٤٢٥٠ و ٤٢٧٤ (ملى ملك) ٣٨٧١ (مجلس شورايملى) ٢٦٠ (مشهد[١]) ٣٢٦ (دانشكده ادبيات تهران: مجموعه امام جمعه كرمانى) موزه بريتانيا (ر ك ريو ج ٢، ص ٨٣٦ بنام حقايق توبه) ٢٣١٧- ٢٣١٩ (سه نسخه در فرهنگستان تاشكند ج ٣).

نسخ عكسى: مجموعه ٦٧١ و ١٦٦٦ (كتابخانه مركزى دانشگاه).

سيد اين رساله مفصل را طبق خواهش و التماس سلطان بهرامشاه حاكم بلخ و بدخشان نگاشته است. اين همان حاكم است كه رساله واردات و «بهرامشاهيه» هم براى وى نوشته شده است. اگرچه سيد در سبب تأليف اين رساله فقط اينقدر نوشته است كه: «مدتى خاطر اين ضعيف در ابراز بعضى از معانى و حقائق توبه متامل ميبود تا بالتماس عزيزى كه بحسن اخلاق معروف و بمكارم اخلاق موصوف است اين مقصود بحصول پيوست» ولى از خلاصة المناقب‌[٢] معلوم ميگردد كه ابن عزيز همان حاكم بدخشان و بلخ بوده است. در عبارت افتتاحى رساله مى‌آورد: «حمد و ثناى نامتناهى حضرت حكيمى را كه حقائق آثار ترياق توبه را سبب شفاى بيماران سموم معاصى گردانيد».

اين رساله داراى چهار باب است بترتيب زير:

باب اول: حقيقت توبه. باب دوم: آنچه توبه ازو واجبست.

باب سوم: شرائط توبه. باب چهارم: باعث تاديب بر توبه.

خلاصه مطالب اين رساله اين است كه ارتكاب گناه‌ها از سرشت بشرى بعيد نيست و بسيار كم از خوشبختان ازلى هستند كه از معاصى و گناه‌ها مصون ميمانند. ولى بايد كه آدم روزى در اصلاح احوال خود بكوشد و بركرده‌

[١] - مؤلف فهرست رضوى( در جلد ٦) مينويسد: مينمايد كه( نويسنده اين رساله) از عرفاى سده هشتم ه ق ببعد و پيرو طريقه سنت و جماعت است. پنداشته شده كه از عارف معروف امير سيد على همدانى است، ص ٤٦٦.

[٢] - خ- م( با) برگ ٦٦.