احوال و آثار مير سيد على همدانى (با شش رساله از وي) - رياض، محمد - الصفحة ٢٩٩ - توسعه نظام فتوت با مساعى خليفه الناصر لدين الله عباسى

فتوحات ملك الظاهر بيبرس (م ٦٧٦ ه) كه در جنگهاى صليبى نصيب آنان گرديد، بقوت ايثار جوانمردان فعال بود كه در زير لواى آنان جمع شده بودند و در ميان ايشان عده زيادى از شواليه‌ها قرار داشتند[١]. در مورد جوانمردى سلطان صلاح الدين شاعر انگليسى زبان واقعه‌اى را بعنوان «تحفه صلاح الدين» برشته نظم كشيده و خلاصه‌اش اين است كه: اسب ريچارد پادشاه انگليسى در جنگ كشته شد و او پياده جنگ ميكرد. وقتى نظر صلاح الدين بر اين دشمن افتاد. يكى از اسب‌هاى گرانقيمت خود را به وى هديه كرد تا سواره بجنگد و احترام او محفوظ بماند[٢] شجاعت صلاح الدين ايوبى و تربيت «شواليه گران» كه به دست او انجام پذيرفته، خيلى معروف است.

قبل از اين‌ها امير عنصر المعالى كيكاوس زيارى هم درباره اهميت «جوانمردى» صحبت كرده بود، كه مطالبى از آن را در اوراق گذشته آورديم، ولى شايد از ميان تمام پادشاهان و امرا خليفه عجيب الذوق عباسى، ابو العباس الناصر لدين اللّه (٥٧٥- ٦٢٢ ه) ابن المستضيئ باللّه بيش از همگان به مسلك فتوت به صورت رسمى توجه نشان داده و در پى احياء و ترويج تشريفات و آداب آن مسلك رفته باشد.

توسعه نظام فتوت با مساعى خليفه الناصر لدين اللّه عباسى‌

نفوذ نهضت جوانمردان خلفاى عباسى را متوجه ساخته و خليفه المقتفى لامر اللّه از سال ٥٤٧ ه. ق. براى عياران و احداث، ارفاق و امتيازى خاص قايل گرديد، ولى خليفه داهى و دور انديش عباسى، الناصر لدين اللّه (٥٧٥- ٦٢٢ ه. ق.) را كار و كردار فتيان چندان پسند افتاد كه خود هم وارد اين گروه گرديد. و پادشاهان و حكام اسلام را هم دعوت كرد كه به گروه فتيان بپيوندند وى به كارهاى شگرفى همچون نشانه زدن با كمان گروهه و نيز به كارهاى شكار و بازى و كبوتر بازى پرداخت و بدين وسيله نظام فتوت را توسعه بخشيد.

[١] - سرچشمه تصوف در ايران، ص ١٣٤.

[٢] - آغاز و ارتقاى شيوه جوانمردى( اردو)، ص ٤٢٩ و نيز:erooM samohT yb tfiG s'nidalaS .