احوال و آثار مير سيد على همدانى (با شش رساله از وي) - رياض، محمد - الصفحة ١٨٣ - ٢ - اسرار النقطة

فى عالم الرقم عكسوا بشئون تجلياته الذاتيه و تنزلات آياته القدسية ...»

چنانكه ملاحظه ميگردد رساله از لحاظ موضوع دقيق است و زبان آن هم به آسانى قابل استفاده نيست. آقاى احمد خوشنويس عماد اين رساله را براى مزيد فائده بفارسى ساده و روان ترجمه كرده و در جزو كتاب سه گنجينه توحيد[١] به چاپ رسانده است محتويات رساله را با نقل عباراتى از ترجمه فارسى مورد بررسى قرار ميدهيم:

«سپاس خداوندى را كه هستى بى‌پايانش با اراده و خواست ازليش از نهاد سلسله موجودات كه با خواست خود آنها را آفريده بود، بواسطه مشيت لا يزالش هويدا و پايدار است و به سبب استار و موانع عزت سرمدى خود از انظار كوتاه و قاصر ممكنات مستور و پنهانست. خصائص و امتياز نقطه را از قدرت كامله‌اش نشانه و دليل حقائق احديت غيبيه خود ساخت و تجليات آثار حقائق نقطه را در عرصه پهناور عالم ارقام نمايد و مظهر شئون تجليات ذاتيه و نشان تنزلات آيات قدسيه خود از تعينات امكانيه گردانيد ...»[٢]

... «بر دانشوران آگاه پوشيده نيست كه بالاتر و ارجمندترين دانشها علم توحيد است، براى اينكه موضوع آن بر تمام علوم شرافت دارد و دانش آن از تمام دانشها برتر و بزرگ‌تر است. اگرچه در علم كلام نظرى و حكمت فلسفى نيز غالبا از موضوع خداشناسى بحث ميشود ولى نظر در علم مزبور صرفا فهميدن دليل و چيدن صغرى و كبرى براى رسيدن به نتيجه لفظى است و بعبارت اخرى در علم كلام و حكمت با دليل كمى و برهان بروجود حضرت احديت استدلال ميشود ولى در علم توحيد بحث ميشود از رسيدن سالك بحضرت ربوبيت و نزديك شدن او به پيشگاه الوهيت كه نهايت آرمان و هدف بندگان اوست و شناختن اسرار اسماء و صفات الهى و مظاهر آيات او در عوالم علوى و سفلى و كيفيت پيدايش موجودات در درجات كثرت از حضرت الوهيت از طرف مبداء و رجوع و بازگشت موجودات بسوى حضرت حق با دقائق و نكات‌

[١] - سه گنجينه توحيد، تهران، ١٣٣٧ ش.

[٢] - سه گنجينه توحيد، ص ١ قسمت دوم، ترجمه عبارت عربى كه در فوق نقل گرديده است.